فهرست کتاب


زندگانی امام علی الهادی علیه السلام

باقر شریف قرشی‏

مستحق زکات:

فقها از جمله شرایط مستحق زکات را ایمان دانسته اند و پرداخت آن را به کافر جایز نمی دانند. از جمله دلایل ایشان روایتی است از امام هادی - علیه السلام - که در آن از حضرت سؤال می شود: آیا می توان به مجسّمه - آنانکه خدا را جسم می دانند - زکات داد؟ حضرت پاسخ می دهد:
من قال بالجسم فلا تعطوه من الزکاة، و لا تصلوا وراءه؛ (123) به چنین کسانی زکات ندهید و پشت سر آنان نماز نخوانید.
البته روشن است که اعتقاد به جسمیت خدا خصوصیت ندارد و این منع شامل هر کافر منکر مبدأ و معاد می گردد.
یکی دیگر از شرایط گیرنده زکات - طبق فتوای فقها - آنست که وی واجب النفقه بر زکات دهنده - مثل والدین به بالا و فرزندان به پائین چه دختر و چه پسر - نباشد، امّا کلینی در کافی از اسماعیل بن عمران قمی نقل می کند که گفت: به امام هادی - علیه السلام - نامه ای نوشتم مبنی بر اینکه: چندین دختر و پسر بزرگ دارم آیا می توانم به آنان زکات بدهم؟ حضرت پاسخ داد: ان ذلک جائز لک؛ بلی، اینکار برایت جایز است.
شیخ در تهذیب و استبصار این روایت را مختص به سؤال کننده و افرادی مانند او دانسته است که نمی توانند مخارج عیال خود را تأمین کنند.(124)

مقدار پرداختی زکات:

هر مقدار که بخواهیم می توانیم به مستحق، زکات بدهیم - به استثنای زکات فطره - و کم و زیاد آن دست خودمان است و حد مشخصی ندارد. یکی از شیعیان به وسیله احمد بن اسحاق نامه ای برای امام هادی - علیه السلام - نگاشت که در آن آمده بود: به یکی از برادران مؤمن خود دو یا سه درهم به عنوان زکات می دهم... و امام برای او نوشت: افعل ان شاء اللَّه تعالی؛ (125) ان شاء اللَّه این کار را بکن (اشکالی ندارد).

زکات فطره:

نخستین حکم تشریعی اسلام (درباره امور مالی) زکات فطره است که فقها آن را زکات ابدان نامیده اند و بر تمام مردم چه مسلمان، چه کافر، کوچک یا بزرگ، زن یا مرد، به طور مساوی واجب است.
امام هادی - علیه السلام - در نامه ای به ابراهیم بن محمّد همدانی به روشنی این حکم را بیان می فرماید:
زکات فطره بر تو و تمام مردم واجب است و بایستی زکات فطره تمام افراد نانخور خود را چه مرد باشند و چه زن، کوچک باشند یا بزرگ، بنده باشند یا آزاد، شیرخوار باشند یا نوپا، بپردازی. برای هر فرد باید شش رطل اهل مدینه که 195 درهم است یعنی 1170 درهم به عنوان زکات فطره پرداخت گردد.(126)
ابراهیم بن محمّد همدانی می گوید: روایات و نظرات درباره زکات متفاوت و مختلف شده بود لذا به امام هادی - علیه السلام - نامه ای نوشتم و از ایشان درباره زکات فطره سؤال کردم، حضرت طی نامه ای چنین پاسخ داد:
مقدار زکات فطره یک صاع از قوت و خوراک غالب اهل هر شهری می باشد: خرما برای اهل مکه، یمن، طائف، اطراف شام، یمامه و بحرین، عراقین، فارس، اهواز و کرمان، به عنوان قوت غالب است و باید از همان زکات بدهند. مویز، خوراک غالب اهل شامات است و زکات فطره از همان پرداخت می شود. گندم یا جو برای اهل جزیره، موصل و تمام اهل جبال، برنج برای اهالی طبرستان، گندم برای اهل خراسان، مویز برای اهل مرو و ری، گندم برای مصریان، کشک برای اعراب بادیه نشین. و اهل هر شهر از قوت غالب خود زکات فطره باید بدهند. و (بدان که) فطره بر تو و تمام مرم واجب است....(127)
معیار در جنس زکات فطره آنست که خوراک غالب اهل آن شهر باشد و جز مواد مصرفی روزانه آنان قرار گیرد مانند گندم یا جو. مقدار واجب آن هم یک صاع یعنی حدود سه کیلو می باشد و همانطور که فقها گفته اند پرداخت قیمت فطریه نیز کفایت می کند.