فهرست کتاب


زندگانی امام علی الهادی علیه السلام

باقر شریف قرشی‏

زکات

یکی از برنامه های سازنده نظام اقتصادی اسلام تشریع حکم زکات است که با واجب کردن آن به کندن ریشه های فقر و حرمان می پردازد و زندگی مناسبی برای فقرا و مساکین فراهم می کند. از امام هادی پاره ای فروع زکات را پرسیدند و ایشان همه را پاسخ داد که در اینجا برخی از پاسخ ها را می آوریم:

مستحق زکات:

فقها از جمله شرایط مستحق زکات را ایمان دانسته اند و پرداخت آن را به کافر جایز نمی دانند. از جمله دلایل ایشان روایتی است از امام هادی - علیه السلام - که در آن از حضرت سؤال می شود: آیا می توان به مجسّمه - آنانکه خدا را جسم می دانند - زکات داد؟ حضرت پاسخ می دهد:
من قال بالجسم فلا تعطوه من الزکاة، و لا تصلوا وراءه؛ (123) به چنین کسانی زکات ندهید و پشت سر آنان نماز نخوانید.
البته روشن است که اعتقاد به جسمیت خدا خصوصیت ندارد و این منع شامل هر کافر منکر مبدأ و معاد می گردد.
یکی دیگر از شرایط گیرنده زکات - طبق فتوای فقها - آنست که وی واجب النفقه بر زکات دهنده - مثل والدین به بالا و فرزندان به پائین چه دختر و چه پسر - نباشد، امّا کلینی در کافی از اسماعیل بن عمران قمی نقل می کند که گفت: به امام هادی - علیه السلام - نامه ای نوشتم مبنی بر اینکه: چندین دختر و پسر بزرگ دارم آیا می توانم به آنان زکات بدهم؟ حضرت پاسخ داد: ان ذلک جائز لک؛ بلی، اینکار برایت جایز است.
شیخ در تهذیب و استبصار این روایت را مختص به سؤال کننده و افرادی مانند او دانسته است که نمی توانند مخارج عیال خود را تأمین کنند.(124)

مقدار پرداختی زکات:

هر مقدار که بخواهیم می توانیم به مستحق، زکات بدهیم - به استثنای زکات فطره - و کم و زیاد آن دست خودمان است و حد مشخصی ندارد. یکی از شیعیان به وسیله احمد بن اسحاق نامه ای برای امام هادی - علیه السلام - نگاشت که در آن آمده بود: به یکی از برادران مؤمن خود دو یا سه درهم به عنوان زکات می دهم... و امام برای او نوشت: افعل ان شاء اللَّه تعالی؛ (125) ان شاء اللَّه این کار را بکن (اشکالی ندارد).