فهرست کتاب


زندگانی امام علی الهادی علیه السلام

باقر شریف قرشی‏

فقه

امام هادی بیشترین تلاش خود را مصروف گسترش آثار اسلام و نشر احکام این دین مبین و تدریس علوم آن کرد فقیهان عصر، پروانه وار گرد امام جمع شده بودند و از شهد دانش حضرت نیرو و توان می یافتند، تشنگان معرفت از همه سو قصد این زمزم علم می کردند و سیراب از این مصدر باز می گشتند و آنچه را از حضرت فرا می گرفتند در سینه ها و کتب خویش ثبت می کردند. و بدین گونه یکی از منابع تشریع و استنباط احکام نزد شیعه امامیه را بارور ساختند.
امام هادی - علیه السلام - فقیه بلامنازع عصر خود بود و دوست و دشمن، رأی صائب امام را متّبع می دانست حتّی متوکل عباسی کینه توزترین دشمن علویان در مسائل پیچیده به حضرت رجوع می کرد و فتوای امام را بر فتوای دیگر فقها مقدم می داشت که ما این مطلب را در لابلای مباحث این کتاب بیان خواهیم کرد.
در اینجا برخی از روایات منقول از حضرت را که مورد استفاده فقهای شیعه در استنباط احکام شرعیه است بیان می کنیم.

غسل اموات

احمد بن قاسم رساله ای به امام هادی نگاشت و در آن پرسید: شخص مؤمن (شیعه) می میرد و او را برای غسل می برند لیکن جماعتی از گروه مرجثه (یکی از فرقه های ساختگی دوران حکومت های غاصب همچون معاویه که توجیه گر اعمال حکام ظالم بودند) حاضر هستند او را چگونه غسل دهند؟ آیا می توان تقیّه کرد و او را مانند عامه اهل سنت غسل داد و همراه او جریده نگذاشت؟
حضرت در پاسخ نوشت: او را مانند مؤمنین (شیعیان) غسل می دهند اگر چه مرجثه حاضر باشند لیکن سعی کنند جریده را مخفیانه در کفن او بگذارند و آنان متوجه نشوند و در این کار کاملاً سعی کنند.(105)
این روایت با وضوح نحوه غسل میت را بر طبق روش اهل بیت - علیهم السلام - و بی اعتنایی به مرجثه بیان می کند و پنهانکاری و تقیه را در گذاشتن دو جریده از درخت خرما در کنار میّت توصیه می نماید. روایت دالّ بر استحباب گذاشتن دو جریده سبز و تازه در کنار میّت به حد تضافر رسیده است و اگر جریده به دست نیامد دو قطعه چوب تازه از هر درخت دیگری می تواند مورد استفاده قرار گیرد.
غیر از روایت فوق، روایت علی بن بلال از امام هادی نیز همین مطلب را بیان می کند و فقها به این حدیث تمسّک کرده اند و بر طبق مفاد آن فتوا داده اند.(106)

نماز در پوست حیوانات حرام گوشت

فقهای امامیه شروطی را برای لباس نمازگزار قائل شده اند مانند طهارت، غصبی نبودن و اینکه از موی حیوان غیر مأکول اللحم نباشد. مستند فتوای ایشان روایات متضافری است که از ائمه اهل بیت - علیهم السلام - روایت شده است از جمله این روایات مکاتبه علی بن عیسی با امام هادی - علیه السلام - است که در آن از حضرت می پرسید: آیا نماز خواندن در پوست حیوانات حرام گوشت جایز است؟
و امام پاسخ می فرماید: لا احب الصلاة فی شی ء منه؛ نماز را در هیچ نوع از این لباس ها دوست ندارم.
علی بن عیسی بار دوم نامه می نویسد که: در میان قومی در حال تقیّه زندگی می کنم و در آن منطقه امکان مسافرت بدون لباس پوست برای کسی مقدور نیست و اگر این لباس را از تن درآورم ممکن است جانم به خطر بیفتد...
امام - علیه السلام - پاسخ می دهد: تلبس الفنک (107) و السمور....
پوست فنک (نوعی روباه) و سمور (108) را می توانی بپوشی....(109)
این روایت نماز خواندن در پوست این دو حیوان را در هنگام ضرورت جایز می شمارد.