فهرست کتاب


زندگانی امام علی الهادی علیه السلام

باقر شریف قرشی‏

فهم اخبار مشکل را به اهل بیت واگذارید

امام هادی - علیه السلام - شیعیان خود را ملزم ساخته بود تا با احادیث مروی از خاندان رسالت با دقت برخورد کنند؛ هر حدیثی را که دانستند از ایشان است و معنی آن را نیز درک کردند مورد عمل قرار دهند و هر حدیثی که مبهم بود و درک آن مشکل، فهم آن را به ائمه واگذارند و از ایشان توضیح بخواهند و از تصرف بی جا خودداری کنند. این دستور در جواب نامه داود بن فرقد فارسی صادر شده است.
داوود در نامه ای از حضرت می پرسد: درباره احادیثی که از پدران و اجداد شما به دست ما رسیده است مختلف و بعضاً متغایر هستند چه کنیم؟ حضرت پاسخ داد:
ان عملتم انه قولنا فالزموه، و ما لم تعلوه فردوه الینا؛ اگر یقین کردید حدیث مورد نظر از ماست آن را حفظ کنید و اگر ندانستید آن را به ما واگذارید.(103)
حضرت این دستور را صادر می کند تا صحت و سقم صدور حدیث را برای شیعیان بیان کند، و احادیث صحیح را از مجعول و موضوع جدا نماید.

اخبار گوناگون

حمیری به امام هادی - علیه السلام - نامه ای نگاشت و در آن از اخبار مختلف و روش عمل کردن به آنها از حضرت سؤال کرد امام پاسخ داد:
الی من لزم رأس العین لم یختلف علیه امره، فانها تخرج من مخرجها و هی بیضاء صافیة.
هر که به سرچشمه دست پیدا کند دچار مشکلی نخواهد شد، اخبار ما چون آب زلالی است که هنگام صدور، صاف و شفاف است.
مقصود امام آنست که هر که اتصال خود را با حضرت حفظ کند و مطالب را از منبع اصلی دریافت دارد، دچار ابهام و سردرگمی نخواهد شد. حمیری پس از قرائت نامه امام، مجدداً به حضرت نوشت: چگونه به سرچشمه دست پیدا کنیم در حالی که میان ما و آن موانعی وجود دارد.
با توجه به فشارهای سیاسی و تحت نظر بودن امام و تعقیب و مجازات کسانی که در صدد تماس با حضرت بودند، حمیری می خواست بگوید راهی برای دست یابی به منبع علم و اندیشه یعنی امام موجود نیست. امام پاسخ داد:
هی مبذولة لمن طلبها الا لمن أرادها بالالحاد.... (104)
هر که مخلصانه در این راه بکوشد به سرچشمه خواهد رسید مگر آنکه آن را برای الحاد و خروج از راه حق بخواهد....
مراد امام - علیه السلام - آنست که طالب حقیقت و جوینده آن اگر با اخلاص بکوشد به مقصود خواهد رسید و شاهد مقصود را در آغوش خواهد کشید.

فقه

امام هادی بیشترین تلاش خود را مصروف گسترش آثار اسلام و نشر احکام این دین مبین و تدریس علوم آن کرد فقیهان عصر، پروانه وار گرد امام جمع شده بودند و از شهد دانش حضرت نیرو و توان می یافتند، تشنگان معرفت از همه سو قصد این زمزم علم می کردند و سیراب از این مصدر باز می گشتند و آنچه را از حضرت فرا می گرفتند در سینه ها و کتب خویش ثبت می کردند. و بدین گونه یکی از منابع تشریع و استنباط احکام نزد شیعه امامیه را بارور ساختند.
امام هادی - علیه السلام - فقیه بلامنازع عصر خود بود و دوست و دشمن، رأی صائب امام را متّبع می دانست حتّی متوکل عباسی کینه توزترین دشمن علویان در مسائل پیچیده به حضرت رجوع می کرد و فتوای امام را بر فتوای دیگر فقها مقدم می داشت که ما این مطلب را در لابلای مباحث این کتاب بیان خواهیم کرد.
در اینجا برخی از روایات منقول از حضرت را که مورد استفاده فقهای شیعه در استنباط احکام شرعیه است بیان می کنیم.