فهرست کتاب


زندگانی امام علی الهادی علیه السلام

باقر شریف قرشی‏

کنیه امام (ع)

از جمله رسم های عرب کنیه گذاری بر افراد بوده است و این نوعی احترام بشمار می رفته است تا جایی که عرب در این مورد به تفاخر می پرداختند و شاعری در این باب می گوید:
اکنیه حین انادیه لا کرمه - و لا القبه و السوأة اللقبا
هنگامی که او را می خوانم با کنیه او را صدا می زنم و به او لقب نمی دهم زیرا لقب دادن سبک شمردن است.
ائمه - علیهم السلام - این نکته را به خوبی می دانستند و حتّی به اطفال خود کنیه داده و آنان را با کنیه صدا می زدند زیرا نوعی احترام بود و در رشد روانی و بلوغ اجتماعی فرزند اثری ژرف داشت. حتّی در این زمینه شعری از امام امیرالمؤمنین به این مضمون روایت شده است:
نحن الکرام و طفلتا المهد یکنی - انا اذاقعد اللئام علی بساط العزّقمنا
ما بزرگمنش هستیم و به فرزندانمان از همان هنگام که در گهواره هستند کنیه می دهیم.
راه ما از راه لئیم و بی ریشه جداست و اگر آنان از راهی بروند ما از آن، رو بر می گردانیم و بر یک سفره نمی نشینیم.
امام جواد نیز به تأسّی از پدران گرامی خود فرزند را ابوالحسن خواند و در این کنیه او را با دو تن از اجدادش همانند ساخت: امام موسی بن جعفر و امام رضا. محدثین و روات برای تمیز و تفکیک میان این سه بزرگوار صفتی به ابوالحسن افزوده، امام موسی بن جعفر را ابوالحسن الأول، امام رضا را ابوالحسن الثانی و امام هادی را ابوالحسن الثالث می خوانند.

القاب حضرت

القاب شایسته امام گوشه هایی از صفات و گرایش های والای ایشان را به خوبی تصویر می کنند و ما برخی را نقل می کنیم:
1 - الناصح: این لقب از آن رو به ایشان داده شد که بیش از همه مردم، امت جدش را راهنمایی می کرد و مصالح آنان را گوشزد می کرد.
2 - المتوکل: حضرت از این لقب نفرت داشت و به یاران خود فرموده بود وی را بدین لقب نخوانند.
به نظر ما امام از آن رو این لقب را ناخوش داشت که لقب جعفر متوکل، خلیفه عباسی نیز بود که از سرسخت ترین دشمنان اهل بیت - علیهم السلام - بشمار می رفت.
3 - التقی: زیرا حضرت تقوای الهی را پیشه ساخته و خدا را همیشه مرکز توجه خود قرار داده بود. طاغوت زمان؛ متوکل عباسی تمام تلاش جهنمی خود را به کار گرفته بود تا امام را به محافل لهو و لعب، و فسق و فجور بکشاند، لیکن در کار خود سخت شکست خورد و اطرافیان خود را از این مطلب با خبر ساخت و از ناتوانی خود پرده برداشت.
4 - المرتضی: که مشهورترین لقب ایشان است.
5 - الفقیه: ایشان فقیه ترین فرد عصر و زمان خویش بودند و عالی ترین مرجع علما و فقها بشمار می رفتند.
6 - العالم: حضرت، داناترین شخص زمان خود نه تنها در مسائل و امور دینی، بلکه در تمام معارف و علوم بشری بودند.
7 - الامین: ایشان در تمام امور دینی و دنیوی بودند.
8 - الطیب: هیچ کس در زمان حضرت از ایشان پاکیزه تر و آراسته تر نبود.
9 - العسکری: محل اقامت ایشان در سامرّا عسکر نام داشت لذا به ایشان لقب عسکری داده شد.(16)
10 - الموضح: روشن کننده احکام کتاب و سنت.
11 - الرشید: حضرت از همه بهتر راه رشد و هدایت را یافته و بر صراط مستقیم بودند.
12 - الشهید: زیرا ایشان توفیق شهادت را یافتند و به دست دشمنان خدا شهید گشتند.
13 - الوفی: ایشان با وفاترین مردم بودند و وفا از ویژگی های ایشان بشمار می رفت.
14 - الخالص: زیرا ایشان از هر عیب و زشتی پاک و منزّه بودند.

سیمای حضرت

امام هادی شباهت تامّی به پدر و جدّشان امام جواد و امام رضا داشتند. مورخان حضرت را چنین توصیف کرده اند: گندمگون، سیاه چشم، با دستانی ورزیده و سخت، چهارشانه، با بینی عقابی و دندان های فاصله دار، خوش صورت و بدنی عطرآمیز.
حضرت مانند جدشان امام باقر - علیه السلام - تنومند بودند و از اندامی متناسب و میانه بالا برخوردار بودند و بدنی عضلانی و شانه هایی با فاصله خوب داشتند، و در مجموع ترکیب خصوصیات بدنی، ایشان را متمایز از دیگران ساخته و نظر دیگران را جلب می کرد.