فهرست کتاب


زندگانی امام علی الهادی علیه السلام

باقر شریف قرشی‏

سال تولد امام (ع)

اکثر مورخان اتفاق نظر دارند که حضرت در سال 212 ه (11) به دنیا آمد هر چند قول ضعیفی ولادت حضرت را در سال 214 ه (12) می داند، امّا درباره ماه و روز ولادت با هم اختلاف دارند که ما به پاره ای از آنها اشاره می کنیم:
1 - حضرت در روز 27 ذی الحجّه به دنیا آمد.(13)
2 - تولد حضرت در روز سیزدهم رجب بود.(14)
3 - امام در روز دوشنبه سوّم رجب دیده به جهان گشود.
4 - برخی منابع، تصریح می کنند که تولد امام در ماه رجب بوده است لیکن روز تولد را معین نکرده اند از جمله در بعضی از دعاها به این مطلب تصریح شده است مثلاً در دعایی چنین آمده است:
بارالها! از تو می خواهم (درخواست دارم) به حق دو مولود در ماه رجب: محمّد بن علی ثانی و علی بن محمّد منتجب (امام هادی).
البته بعضی از منابع تاریخی هم از ذکر روز و ماه تولد حضرت خودداری کرده و تنها به ذکر محل تولد ایشان یعنی مدینه اکتفا کرده اند.(15)

نامگذاری

از باب تیمّن و تبرّک، امام جواد نام اجداد بزرگوارش را بر فرزند نهاد علی نام امیرالمؤمنین و زین العابدین و سید الساجدین علی بن الحسین. این نامگذاری بسیار بجا بود و امام دهم به حکم وراثت، خصوصیات اجداد را در خود داشت. او بلاغت و سخنوری را از امیرالمؤمنین به ارث برده بود و تقوا و عبادت وی همانند سید الساجدین بود.

کنیه امام (ع)

از جمله رسم های عرب کنیه گذاری بر افراد بوده است و این نوعی احترام بشمار می رفته است تا جایی که عرب در این مورد به تفاخر می پرداختند و شاعری در این باب می گوید:
اکنیه حین انادیه لا کرمه - و لا القبه و السوأة اللقبا
هنگامی که او را می خوانم با کنیه او را صدا می زنم و به او لقب نمی دهم زیرا لقب دادن سبک شمردن است.
ائمه - علیهم السلام - این نکته را به خوبی می دانستند و حتّی به اطفال خود کنیه داده و آنان را با کنیه صدا می زدند زیرا نوعی احترام بود و در رشد روانی و بلوغ اجتماعی فرزند اثری ژرف داشت. حتّی در این زمینه شعری از امام امیرالمؤمنین به این مضمون روایت شده است:
نحن الکرام و طفلتا المهد یکنی - انا اذاقعد اللئام علی بساط العزّقمنا
ما بزرگمنش هستیم و به فرزندانمان از همان هنگام که در گهواره هستند کنیه می دهیم.
راه ما از راه لئیم و بی ریشه جداست و اگر آنان از راهی بروند ما از آن، رو بر می گردانیم و بر یک سفره نمی نشینیم.
امام جواد نیز به تأسّی از پدران گرامی خود فرزند را ابوالحسن خواند و در این کنیه او را با دو تن از اجدادش همانند ساخت: امام موسی بن جعفر و امام رضا. محدثین و روات برای تمیز و تفکیک میان این سه بزرگوار صفتی به ابوالحسن افزوده، امام موسی بن جعفر را ابوالحسن الأول، امام رضا را ابوالحسن الثانی و امام هادی را ابوالحسن الثالث می خوانند.