فهرست کتاب


زبان خوراکیها جلد سوم

دکتر غیاث الدین جزایری

ما پیچک هستیم!

چنانچه نیلوفر آبی در معرفی خود گفت، در گذشته نیلوفر به طور مطلق به آن گیاه در حوضها و استخرها و تالابها می روید و گلی آبی رنگ دارد گفته می شد و اینکه آسمان را شعرای ایرانی چرخ نیلوفری لقب داده اند، مقصودشان رنگ گل نیلوفر آبی بوده است:
درخت گر بار دانش پذیرد - به زیر آوری چرخ نیلوفری را
باری، این روزها به انواع پیچکها نیلوفر باغی یا صحرایی می گویند که متجاوز از هزار و دویست گونه دارند که همگی خود را به دور دیوار، یا درخت چسبانده و بالا می روند. بهترین نمونه ما همین پیچک دیواری است که به آن مو چسب هم می گویند و در تهران و بعضی از شهرهای دیگر آن را در کنار دیوار می کارند، کم کم تمام سطح دیوار را می پوشاند و برای رشد آن دیوارهای جنوبی بهتر از شمالی هستند، زیرا با آفتاب شدید میانه خوبی ندارد. تمام گیاهان خانواده ما برگهای قلبی شکل نوک تیز و دندانه دار دارند، و بعضی از انواع ما دارای شیرابه و صمغی در ساقه و ریشه هستند که معروفترین آنها صمغ محموده است که خود را بعداً به شما معرفی خواهد کرد. در بعضی از کتب عشقه را جزو ما آورده اند و این اشتباه است، همچنین گیاه دیگری که فارسی آن کتوس و عربی آن شجرالحریر است و خود را همراه غلب لب معرفی کرده، در بعضی از شهرها به نام پیچ و پیچک مشهور است و این نیز اشتباه است و با ما نسبتی ندارد.

پیچک صحرایی

فارسی من پیچک صحرایی است به من نیلوفر هم می گویند، عربی من طربوش الغراب است و اشتباهاً به آن مداد و علیق می گویند. من در اطراف تهران، رودبار، اراک، خوی، اردبیل، فارس، آبادان، قم، و چند جای دیگر می رویم و هممچنین یک نوع دیگر من در اطراف رشت، رضائیه و کپه داغ بطور خودرو به عمل می آید، و بهترین علوفه برای حیوانات مخصوصاً گوسفند است. اعضای مختلف انواع من دارای اثر مسهلی هستند و صفرابر می باشند. ضماد برگهای من خاصیت التیام دهنده زخم را دارند. دم کرده برگ من جهت رفع ترشحات زنانه تجویز می شود.
صمغ درخت من با اینکه طعم آن تند نیست، دارای خواص محموده می باشد، و گاهی به طور تقلبی صمغ مرا به جای محموده می فروشند، گلهای من به علت داشتن نوش فراوان مورد علاقه زنبور عسل می باشد، داروسازان سنتی ایران برگ مرا جهت رفع یرقان تجویز کرده اند.

نیلوفر پیچ

من نوعی نیلوفر هستم که در بلوچستان ایران رودئیده، و در آنجا به من کجر لاهوری گویند. فارسی من نیلوفر پیچ می باشد. اعراب به دانه من حب النیل لقب داده اند. گل من در آفتاب خود را جمع می کند و دانه من در غلافی مثلث شکل می باشد. در کتب قدیم از من به نامهای عجب، عجب گیاه، قرطم هندی، حسن الساعه، حب العجب و دمةالعاشق یاد کرده اند. قسمت مورد استفاده من بیخ و دانه های من می باشد. بیخ من دارای بیست درصد مواد قندی، چهل درصد نشاسته ای و چهار درصد مواد سفیده ای است و می توان آن را مانند سیب زمینی در تغذیه به کار برد و برای رفع گرسنگی اگر به کشت من توجه بیشتری شود، کاری شایسته می باشد. دانه های من که به حب النیل معروفند، پاک کننده کبد و اسپرز بوده، و مسهلی قوی می باشد و مسکن درد مفاصل و ضد کرم معده و روده و کرم کدو است، و همراه با محموده مسهل صفرا و اخلاط است و با هلهله سودا و باز کننده جگر می باشد. در کتاب معالجات بقراطی نوشته شده است که چون پنج گرم مرا باده گرم شکر مخلوط کرده، و مجموع را به سه قسمت کرده، سه روز بخورند برای درمان جرب امتحان خوبی داده است. مقدار خوراک من تا نیم مثقال و بیش از آن کشنده است.