فهرست کتاب


یک هزار حدیث در یک صد موضوع

گردآورنده هادی موحدی‏‏

35 - سخاوت

(1)
امام علی (علیه السلام):
السخاء یکسب المحبة ویزین الاخلاق؛
سخاوت، محبت آور و زینت اخلاق است.
(2)
امام صادق (علیه السلام):
السخاء من أخلاق الانبیاء، و هو عماد الایمان؛ و لا یکون مومن الا سخیاً، و لا یکون سخیاً الا ذو یقین وهمة عالیة؛ لان السخاء شعاع نور الیقین، ومن عرف ما قصد هان علیه ما بذل؛
سخاوت از اخلاق پیامبران و ستون ایمان است. هیچ مومنی نیست مگر آن که بخشنده است و تنها آن کس بخشنده است که از یقین و همت والا برخوردار باشد؛ زیرا که بخشندگی پرتو نور یقین است. هر کس هدف را بشناسد بخشش بر او آسان شود.
(3)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
السخی قریب من الله، قریب من الناس، قریب من الجنة؛
سخاوتمند به خدا، مردم و بهشت نزدیک است.
(4)
امام صادق (علیه السلام):
السخاء ما کان ابتداء، فأما ما کان من مسألة فحیاء و تذمم؛
سخاوت آن است که بی درخواست انجام گیرد، اما سخاوتی که در مقابل درخواست باشد ناشی از شرمندگی و برای افرار از سرزنش است.
(5)
امام رضا (علیه السلام):
السخی یأکل من طعام الناس لیأکلوا من طعامه، والبخیل لا یأکل من طعام الناس لئلا یأکلوا من طعامه؛
سخاوتمند از غذای مردم می خورد، تا مردم از غذای او بخورند اما بخیل از غذای مردم نمی خورد تا آنها نیز از غذای او نخورند.
(6)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
طعام السخی دواء وطعام الشحیح داء؛
غذای سخاوتمند، دارو است و غذای بخیل، درد.
(7)
امام صادق (علیه السلام):
- لما سئل عن حد السخاء -: تخرج من مالک الحق الذی أوجبه الله علیک، فتضعه فی موضعه؛
در پاسخ به سوال از مرز سخاوت فرمودند: حقوقی را که خداوند بر اموال تو واجب کرده است، خارج کنی و آن را در جای خودش قرار هی.
(8)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
السخی بما ملک وأراد به وجه الله، وأما السخی فی معصیة الله فحمال سخط الله وغضبه وهو أبخل الناس علی نفسه فکیف لغیره!؛
سخاوتمند کسی است که از اموال خود و برای رضای خدا سخاوت داشته باشد، اما کسی که در راه معصیت خدا دست و دل باز دارد، بارکش ناخوشنودی و خشم خداست. چنین کسی بخیل ترین مردمان نسبت به خود است چه رسد به دیگران.
(9)
امام حسن عسگری (علیه السلام).
ان للسخاء مقداراً فان زاد علیه فهو سرف؛
سخاوت اندازه ای دارد که اگر از آن فراتر رود اسراف است.
(10)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
ان الله یبغض البخیل فی حیاته، السخی عند وفاته؛
خداوند از کسی که در زندگی بخیل باشد و در هنگام مرگ سخی شود، نفرت دارد.

36 - اسراف

(1)
امام صادق (علیه السلام):
ان السرف یورث الفقر وان القصد یورث الغنی؛
اسراف باعث فقر یا میانه روی موجب بی نیازی می شود.
(2)
امام باقر (علیه السلام):
یا بنی علیک بالحسنة بین السیئتین تمحو هما قال: و کیف ذلک یا أبة؟ قال: مثل قوله، والذین اذا أنفقوا لم یسرفوا ولم یقتروا؛
امام باقر (علیه السلام) به فرزندش امام صادق (علیه السلام) فرمودند: تو را سفارش می کنم به انجام کار خیر وسط دو کار بد تا آن دو را محو کند، امام صادق (علیه السلام) سئوال کردند چگونه چنین چیزی ممکن است؟ امام فرمودند: همانطور که مومنین می گوید مومنین کسانی هستند که وقتی خرج می کنند اسراف و یا سختگیریی نمی کنند (اسراف و سختگیری هر دو بدند و میانه روی وسط آنها خوب است).
(3)
امام صادق (علیه السلام):
لیس فیما اصلح البدن اسراف... انما الاسراف فیما أتلف المال وأضر بالبدن؛
در آنچه بدن را سالم نگه می دارد اسراف نیست بلکه اسراف در چیزهایی است که مال را از بین ببرد و به بدن صدمه بزند.
(4)
امام صادق (علیه السلام):
للمسرف ثلاث علامات: یشتری مالیس له ویلبس ما لیس له ویأکل ما لیس له؛
اسراف کننده سه نشانه دارد: آنچه در شانش نیست خریداری کند، آنچه در شانش نیست می پوشد و آنچه در شانش نیست می خورد.
(5)
امام صادق (علیه السلام):
من أنفق شیئاً فی غیر طاعة الله مبذر ومن أنفق فی سبیل الخیر فهو مقتصد؛
هر کس مالی را در غیر طاعت خداوند خرج کند، اسرافکار و هر کس که در راه خیر خرج نماید، میانه رو است.
(6)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
یا علی أربعة یذهبن ضیاعاً: الاکل علی الشبع والسراج فی القمر والزرع فی السبخة والصنیعة عند غیر أهلها؛
ای علی چهار چیز به هدر می رود: 1. خوردن بعد از سیری، 2. روشن کردن چراغ در مهتاب (جائی که روشن است)، 3. زراعت در زمینی که شوره زار است، 4. نیکی کردن به کسی که لایق آن نیست.
(7)
امام صادق (علیه السلام):
روی أنه نظر الصادق الی فاکهة قد رمیت من دراه لم یستقص أکلها فغضب وقال: ما هذا ان کنتم شبعتم فان کثیراً من الناس لم یشبعوا فاطعموه من یحتاج الیه؛
نقل شده است از امام صادق (علیه السلام) مشاده کردند که سیبی نیم خورده از خانه بیرون انداخته اند، خشمگین شدند و فرمودند: اگر شما سیر هستید، خیلی از مردم گرسنه اند خوب بود آن را به نیازمندش می دادید.
(8)
امام علی (علیه السلام):
فدع الاسراف مقتصداً واذکر فی الیوم غداً وأمسک من المال بقدر ضرورتک وقدم الفضل لیوم حاجتک؛
اسراف را رها کن و میانه روی در پیش گیر و امروز به یاد فرداباش و از مال به اندازه ضرورتت نگه دار و اضافی آن را برای روز نیازمندیت (قیامت) پیش فرست.
(9)
امام صادق (علیه السلام):
لما سئل عن أدنی الاسراف -: الذالک ثوب صونک واهراقک فضل انائک...؛
در پاسخ به سوال از کمترین حد اسراف فرمودند: کم ترین اندازه آن این است که لباس بیرونت را لباس خانه دم دستی قرار دهی و ته مانده ظرفت را دور بریزی.
(10)
امام علی (علیه السلام):
الاسراف مذموم فی کل شی ء الا فی أفعال البرد؛
اسراف در هر چیزی باپسند است، مگر در کارهای خیر.

37 - قناعت

(1)
امام علی (علیه السلام):
أنعم الناس عیشاً منحه الله سبحانه القناعة و أصلح له زوجه؛
خوش ترین زندگی را کسی دارد که خداوند سبحان قناعت را ارزانیش داشته و همسری پاک وشایسته نصیبش گردانیده است.
(2)
حدیث قدسی:
أوحی الله تعالی داود (علیه السلام) وضعت الغنی فی القناعة وهم یطلبونه فی کثیرة المال فلا یجدونه؛
خداوند متعال به داود (علیه السلام) وحی کرد: من بی نیازی را در قناعت نهاده ام، اما مردم آن را در فراوانی مال می جویند. از این رو نمی یابندش.
(3)
امام علی (علیه السلام):
من قنعت نفسه عز معسراً؛
هر کس قانع باشد، در عین تنگدستی با عزت است.
(4)
امام علی (علیه السلام):
ثمرة القناعة الاجمال فی المکتسب والعزوف عن الطلب؛
میوه قناعت، میانه روی در کسب و کار است و خویشتنداری از دست دراز کردن سوی مردم.
(5)
امام علی (علیه السلام):
فی صفة الانبیاء -، ولکن الله سبحانه جعل رسله اولی قوة فی عزائمهم وضعفة فیماتری الاعین من حالاتهم مع قناعة تملا القلوب والعیون غنی وخصاصة تملا الابصار والاسماع اذی؛
در صفات پیامبران می فرماید: خداوند سبحان فرستادگان خود را دارای اراده هایی قوی قرار داد ولی از نظر ظاهر ضعیف بودند قناعتی داشتند که چشم و دلشان را سیر می کرد، هر چند اگر فقر و ناداری آنان معلوم می گشت، چشم ها و گوش ها را از ناراحتی لبریز می نمود.
(6)
امام صادق (علیه السلام):
انظر الی من هو دونک فی المقدرة و لا تنظر الی من هو فوقک فی المقدرة فان ذلک أقنع لک بما قسم لک؛
به ناتوان تر از خودت، بنگر و توانگر از خویش، منگر، زیرا که تو را به آنچه قسمت تو شده است قانع تر می سازد.
(7)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
واقنع بما اوتیته یخف علیک الحساب؛
به آنچه داده شده ای قانع باشد، تا حسابت سبک شود.
(8)
امام صادق (علیه السلام):
من رضی الله بالیسیر من المعاش رضی الله بالیسیر من العمل؛
هر کس به معاش (و روزی) اندک خدا خشنود باشد، خداوند به عمل اندک او خشنود شود.
(9)
امام علی (علیه السلام):
اقنعوا بالقلیل من دنیاکم لسلامة دینکم فان المومن البلغة الیسیرة من الدنیا تقنعه؛
برای سالم ماندن دینتان، به اندکی از دنیای خود قانع باشید، زیرا که مومن را اندکی او را کفایت کند قاتع می سازد.
(10)
امام صادق (علیه السلام):
اقنع بما قسم الله لک ولاتنظر الی ما عند غیرک و لا تتمن ما لست نائله فانه من قنع شبع ومن لم یقنع لم یشبع وخذ حظک من آخرتک؛
به آنچه خداوند قسمت تو کرده قانع باش و به آنچه دیگران داردند چشم مدوز و آنچه را که بدان نمی رسی، آرزو مکن زیرا کسی که قانع باشد، سیر می شود و کسی که قانع نباشد، سیر نمی شود و به فکر بهره آخرتت باش.