فهرست کتاب


یک هزار حدیث در یک صد موضوع

گردآورنده هادی موحدی‏‏

34 - مردانگی

(1)
امام علی (علیه السلام):
المروءة اسم جامع لسائر الفضائل والمحاسن؛
مردانگی، نامی است که همه بزرگواریها و خوبیها را در بر می گیرد.
(2)
امام علی (علیه السلام):
مر علی قوم یتحدثون - فیم أنتم؟ فقالوا: نتذاکر المروءة، فقال: أو ما کفاکم الله فی کتابه اذ یقول: (ان الله یأمر بالعدل والاحسان) فالعدل الانصاف والاحسان التفضل، فما بعد هذا؟!؛
امام علی (علیه السلام) بر گروهی عبور کردند که در حال گفتگو بودند. فرمودند در باره چه سخن می گویید؟ عرض کردند: درباره مردانگی گفتگو می کنیم. فرمودند: آیا خداوند در کتاب خود پاسخ شما را نداده است، آنجا که می فرماید: همانا خداوند به عدل و احسان فرمان می دهد؟ عدل، انصاف است و احسان، نیکی و بخشش. غیر از اینها چیز دیگری هم هست؟
(3)
امام علی (علیه السلام):
المروءة اجتناب الرجل ما یشینه واکتسابه ما یزینه؛
مردانگی، دوری کردن احسان است از آنچه مایه ننگ اوست و به دست آوردن آنچه که باعث آراستگی اوست.
(4)
امام علی (علیه السلام):
جماع المروءة أن لا تعمل فی السر ما تستحیی منه فی العلانیة؛
اساس مردانگی، این است که در پنهان، کاری را نکنی که در آشکار از انجام آن شرم داشته باشی.
(5)
امام علی (علیه السلام):
یستدل علی مروءة الرجل ببث المعروف وبذل الاحسان وترک الامتنان؛
نشانه مردانگی انسان، به همه نیکی کردن و احسان نمودن و منت نگذاشتن است.
(6)
امام علی (علیه السلام):
اصل المروءة الحیاء و ثمرتها العفة؛
ریشه مردانگی حیا و میوه اش پاکدامنی است.
(7)
امام علی (علیه السلام):
من تمام المروءة أن تنسی الحق لک وتذکر الحق علیک؛
از کمال مردانگی است که حقی را که بر گردن دیگران داری، فراموش کنی و حقی را که دیگران بر گردن تو دارند، به یاد داشته باشی.
(8)
امام علی (علیه السلام):
بالصدق والوفاء تکمل المروءة لاهلها؛
با صداقت و وفاداری، مردانگی به کمال می رسد.
(9)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
المروءة اصلاح المال؛
مردانگی، اصلاح ثروت است.
(10)
امام علی (علیه السلام):
أقیلوا ذوی المروءآت عثراتهم، فیما یعتر منهم عاثر الا وید الله بیده یرفعه؛
از لغزش جوانمردان در گذرید، زیرا که هیچ یک از آنان نلغزد، مگر این که دست خداوند دستش را بگیرد و او را بلند کند.

35 - سخاوت

(1)
امام علی (علیه السلام):
السخاء یکسب المحبة ویزین الاخلاق؛
سخاوت، محبت آور و زینت اخلاق است.
(2)
امام صادق (علیه السلام):
السخاء من أخلاق الانبیاء، و هو عماد الایمان؛ و لا یکون مومن الا سخیاً، و لا یکون سخیاً الا ذو یقین وهمة عالیة؛ لان السخاء شعاع نور الیقین، ومن عرف ما قصد هان علیه ما بذل؛
سخاوت از اخلاق پیامبران و ستون ایمان است. هیچ مومنی نیست مگر آن که بخشنده است و تنها آن کس بخشنده است که از یقین و همت والا برخوردار باشد؛ زیرا که بخشندگی پرتو نور یقین است. هر کس هدف را بشناسد بخشش بر او آسان شود.
(3)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
السخی قریب من الله، قریب من الناس، قریب من الجنة؛
سخاوتمند به خدا، مردم و بهشت نزدیک است.
(4)
امام صادق (علیه السلام):
السخاء ما کان ابتداء، فأما ما کان من مسألة فحیاء و تذمم؛
سخاوت آن است که بی درخواست انجام گیرد، اما سخاوتی که در مقابل درخواست باشد ناشی از شرمندگی و برای افرار از سرزنش است.
(5)
امام رضا (علیه السلام):
السخی یأکل من طعام الناس لیأکلوا من طعامه، والبخیل لا یأکل من طعام الناس لئلا یأکلوا من طعامه؛
سخاوتمند از غذای مردم می خورد، تا مردم از غذای او بخورند اما بخیل از غذای مردم نمی خورد تا آنها نیز از غذای او نخورند.
(6)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
طعام السخی دواء وطعام الشحیح داء؛
غذای سخاوتمند، دارو است و غذای بخیل، درد.
(7)
امام صادق (علیه السلام):
- لما سئل عن حد السخاء -: تخرج من مالک الحق الذی أوجبه الله علیک، فتضعه فی موضعه؛
در پاسخ به سوال از مرز سخاوت فرمودند: حقوقی را که خداوند بر اموال تو واجب کرده است، خارج کنی و آن را در جای خودش قرار هی.
(8)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
السخی بما ملک وأراد به وجه الله، وأما السخی فی معصیة الله فحمال سخط الله وغضبه وهو أبخل الناس علی نفسه فکیف لغیره!؛
سخاوتمند کسی است که از اموال خود و برای رضای خدا سخاوت داشته باشد، اما کسی که در راه معصیت خدا دست و دل باز دارد، بارکش ناخوشنودی و خشم خداست. چنین کسی بخیل ترین مردمان نسبت به خود است چه رسد به دیگران.
(9)
امام حسن عسگری (علیه السلام).
ان للسخاء مقداراً فان زاد علیه فهو سرف؛
سخاوت اندازه ای دارد که اگر از آن فراتر رود اسراف است.
(10)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
ان الله یبغض البخیل فی حیاته، السخی عند وفاته؛
خداوند از کسی که در زندگی بخیل باشد و در هنگام مرگ سخی شود، نفرت دارد.

36 - اسراف

(1)
امام صادق (علیه السلام):
ان السرف یورث الفقر وان القصد یورث الغنی؛
اسراف باعث فقر یا میانه روی موجب بی نیازی می شود.
(2)
امام باقر (علیه السلام):
یا بنی علیک بالحسنة بین السیئتین تمحو هما قال: و کیف ذلک یا أبة؟ قال: مثل قوله، والذین اذا أنفقوا لم یسرفوا ولم یقتروا؛
امام باقر (علیه السلام) به فرزندش امام صادق (علیه السلام) فرمودند: تو را سفارش می کنم به انجام کار خیر وسط دو کار بد تا آن دو را محو کند، امام صادق (علیه السلام) سئوال کردند چگونه چنین چیزی ممکن است؟ امام فرمودند: همانطور که مومنین می گوید مومنین کسانی هستند که وقتی خرج می کنند اسراف و یا سختگیریی نمی کنند (اسراف و سختگیری هر دو بدند و میانه روی وسط آنها خوب است).
(3)
امام صادق (علیه السلام):
لیس فیما اصلح البدن اسراف... انما الاسراف فیما أتلف المال وأضر بالبدن؛
در آنچه بدن را سالم نگه می دارد اسراف نیست بلکه اسراف در چیزهایی است که مال را از بین ببرد و به بدن صدمه بزند.
(4)
امام صادق (علیه السلام):
للمسرف ثلاث علامات: یشتری مالیس له ویلبس ما لیس له ویأکل ما لیس له؛
اسراف کننده سه نشانه دارد: آنچه در شانش نیست خریداری کند، آنچه در شانش نیست می پوشد و آنچه در شانش نیست می خورد.
(5)
امام صادق (علیه السلام):
من أنفق شیئاً فی غیر طاعة الله مبذر ومن أنفق فی سبیل الخیر فهو مقتصد؛
هر کس مالی را در غیر طاعت خداوند خرج کند، اسرافکار و هر کس که در راه خیر خرج نماید، میانه رو است.
(6)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
یا علی أربعة یذهبن ضیاعاً: الاکل علی الشبع والسراج فی القمر والزرع فی السبخة والصنیعة عند غیر أهلها؛
ای علی چهار چیز به هدر می رود: 1. خوردن بعد از سیری، 2. روشن کردن چراغ در مهتاب (جائی که روشن است)، 3. زراعت در زمینی که شوره زار است، 4. نیکی کردن به کسی که لایق آن نیست.
(7)
امام صادق (علیه السلام):
روی أنه نظر الصادق الی فاکهة قد رمیت من دراه لم یستقص أکلها فغضب وقال: ما هذا ان کنتم شبعتم فان کثیراً من الناس لم یشبعوا فاطعموه من یحتاج الیه؛
نقل شده است از امام صادق (علیه السلام) مشاده کردند که سیبی نیم خورده از خانه بیرون انداخته اند، خشمگین شدند و فرمودند: اگر شما سیر هستید، خیلی از مردم گرسنه اند خوب بود آن را به نیازمندش می دادید.
(8)
امام علی (علیه السلام):
فدع الاسراف مقتصداً واذکر فی الیوم غداً وأمسک من المال بقدر ضرورتک وقدم الفضل لیوم حاجتک؛
اسراف را رها کن و میانه روی در پیش گیر و امروز به یاد فرداباش و از مال به اندازه ضرورتت نگه دار و اضافی آن را برای روز نیازمندیت (قیامت) پیش فرست.
(9)
امام صادق (علیه السلام):
لما سئل عن أدنی الاسراف -: الذالک ثوب صونک واهراقک فضل انائک...؛
در پاسخ به سوال از کمترین حد اسراف فرمودند: کم ترین اندازه آن این است که لباس بیرونت را لباس خانه دم دستی قرار دهی و ته مانده ظرفت را دور بریزی.
(10)
امام علی (علیه السلام):
الاسراف مذموم فی کل شی ء الا فی أفعال البرد؛
اسراف در هر چیزی باپسند است، مگر در کارهای خیر.