فهرست کتاب


یک هزار حدیث در یک صد موضوع

گردآورنده هادی موحدی‏‏

32 - بردباری

(1)
امام صادق (علیه السلام):
الحلم سراج الله... والحلم یدور علی خمسة أوجه: أن یکون عزیزاً فیذل أو یکون صادقاً فیتهم أو یدعو الی الحق فیستخف به أو أن یوذی بلا جرم أو أن یطالب بالحق و یخالفوه فیه، فان آتیت کلا منها حقه فقد آصبت...؛
بردباری چراغ خداست... پنج چیز است که بردباری می طلبد: شخص عزیز باشد و خوار شود، راستگو باشد و نسبت ناروا داده شود، به حق دعوت کند و سبکش بشمارند، بی گناه باشد و اذیت شود، حق طلبی کند و با او مخالفت کنند. اگر در هر پنج مورد، به حق رفتار کنی، بردبار هستی...
(2)
امام علی (علیه السلام):
الحلم غطاء ساتر والعقل حسام قاطع، فاستر خلل خلقک بحلمک و قاتل هواک بعقلک؛
برباری پرده ای پوشاننده و عقل شمشیری برنده است، پس عیبهای اخلاقی خود را با بردباری بپوشان و با عقلت به جنگ هوا و هوس برخیز.
(3)
امام علی (علیه السلام):
ان لم تکن حلیماً فتحلم فانه قل من تشبة بقوم الا أوشک أن یکون منهم؛
اگر بردبار نیستی خود را بردبار جلوه ده، زیرا کمتر کسی است که خود را شبیه گروهی کند و بزودی یکی از آنان نشود.
(4)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
کاد الحلیم أن یکون نبیاً؛
آدم بردبار به پیامبری نزدیک است.
(5)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
لیس بحلیم من لم یعاشر بالمعروف من لابد له من معاشرته حتی یجعل الله من ذلک مخرجاً؛
بردبار نیست آن که با کسی که چاره ای جز معاشرت با او ندارد به نیکی معاشرت نکند تا این که خداوند برای او راه نجاتی از معاشرت با وی فراهم آورد.
(6)
امام علی (علیه السلام):
الحلم یطفی نار الغضب والحدة توجج احراقه؛
بردباری آتش خشم را فرو می نشاند و تندی آن را شعله ورتر می کند.
(7)
امام علی (علیه السلام):
لیس الحلیم من عجز فهجم واذا قدر انتقم، انما الحلیم من اذا قدر عفا و کان الحلم غالباً علی کل أمره؛
کسی که چون ناتوان شود هجوم برد و چون قدرت یابد انتقام گیرد بردبار نیست، بلکه بردبار کسی که قدرت داشته باشد اما گذشت کند و بردباری بر تمامی امور او غالب باشد.
(8)
امام علی (علیه السلام):
من حلم عن عدوه ظفر به؛
هر کس در مقابل دشمن بردبار باشد بر او پیروز می شود.
(9)
امام علی (علیه السلام):
من غاظک بقبح السفه علیک، فغظه بحسن الحلم عنه؛
هر کس با زشتی سبکسری تو را خشمگین کرد تو با زیبایی بردباری او را به خشم آور.
(10)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
فأما الحلم فمنه رکوب الجمیل، و صحبة الابرار و رفع من الضعة و رفع من الخساسة و تشهی الخیر و تقرب صاحبه من معالی الدرجات والعفو والمهل والمعروف والصمت فهذاما یتشعب للعاقل بحلمه؛
حاصل بردباری: آراسته شدن به خوبیها، هم نشینی با نیکان، ارجمند شدن، عزیز گشتن، رغبت به نیکی، نزدیک شدن بردبار به درجات عالی، گذشت، آرامش و تأنی، احسان و خاموشی. اینها ثمره بردباری عاقل است.

33 - خشم

(1)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
الا ان خیر الرجال من کان بطی ء الغضب سریع الرضا؛
بدانید که بهترین انسان ها کسانی هستند که دیر به خشم آیند و زود راضی شوند.
(2)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
ما تجرع عبد جرعة افضل عند الله من جرعة غیظ کظمها ابتغاء وجه الله؛
انسان هیچ جرعه ای ننوشد که نزد خدا از جرعه خشمی که برای رضای خدا فرو خورد بهتر باشد.
(3)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
ان الغضب من الشیطان وان الشیطان خلق من النار وانما تطفأ النار بالماء فاذا غضب احدکم فلیتوضا؛
خشم از شیطان و شیطان از آتش آفریده شده است و آتش با آب خاموش می شود، پس هر گاه یکی از شما به خشم آمد، وضو بگیرد.
(4)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
الصرعة کل الصرعة الذی یغضب غیشتد غضبه ویحمر وجهه ویقشر شعره فیصرع غضبه؛
کمال دلیری آن است که کسی خشمگین شود و خشمش شدت گیرد و چهره اش سرخ شود و موهایش بلرزد، اما بر خشم خود چیره ردد.
(5)
امام علی (علیه السلام):
بئس القرین الغضب: یبدی المعائب ویدنی الشر ویباعد الخیر؛
خشم همنشین بسیار بدی است: عیب ها را آشکار، بدی ها را نزدیک و خوبی ها را دور می کند.
(6)
امام علی (علیه السلام):
اقدر الناس علی الصواب من لم یغضب؛
تواناترین مردم در تشخیص درست کسی است که خشمگین نشود.
(7)
امام صادق (علیه السلام):
لیس منا من لم یملک نفسه عند غضبه؛
کسی که هنگام خشم خوددار نباشد، از ما نیست.
(8)
امام صادق (علیه السلام):
من غضب علیک ثلاث مرات ولم یقل فیک سوءاً فاتخذه لنفسک خلیلاً؛
هر کس سه بار بر تو خشم گرفت ولی به تو بد نگفت، او را برای خود به دوستی انتخاب کن.
(9)
امام صادق (علیه السلام):
المومن اذا غضب لم یخرجه غضبه من حق واذا رضی لم یدخله رضاه فی باطل والذی اذا قدر لم یأخذ اکثر مماله؛
مومن چون خشمگین شود، خشمش او را از حق بیرون نبرد و چون خشنود شود، خشنودیش او را به باطل نکشاند و چون قدرت یابد بیش از حق خود نگیرد.
(10)
امام هادی (علیه السلام):
الغضب علی من تملک لوم؛
بر زیردستان خشمگین شدن نشانه پستی است.

34 - مردانگی

(1)
امام علی (علیه السلام):
المروءة اسم جامع لسائر الفضائل والمحاسن؛
مردانگی، نامی است که همه بزرگواریها و خوبیها را در بر می گیرد.
(2)
امام علی (علیه السلام):
مر علی قوم یتحدثون - فیم أنتم؟ فقالوا: نتذاکر المروءة، فقال: أو ما کفاکم الله فی کتابه اذ یقول: (ان الله یأمر بالعدل والاحسان) فالعدل الانصاف والاحسان التفضل، فما بعد هذا؟!؛
امام علی (علیه السلام) بر گروهی عبور کردند که در حال گفتگو بودند. فرمودند در باره چه سخن می گویید؟ عرض کردند: درباره مردانگی گفتگو می کنیم. فرمودند: آیا خداوند در کتاب خود پاسخ شما را نداده است، آنجا که می فرماید: همانا خداوند به عدل و احسان فرمان می دهد؟ عدل، انصاف است و احسان، نیکی و بخشش. غیر از اینها چیز دیگری هم هست؟
(3)
امام علی (علیه السلام):
المروءة اجتناب الرجل ما یشینه واکتسابه ما یزینه؛
مردانگی، دوری کردن احسان است از آنچه مایه ننگ اوست و به دست آوردن آنچه که باعث آراستگی اوست.
(4)
امام علی (علیه السلام):
جماع المروءة أن لا تعمل فی السر ما تستحیی منه فی العلانیة؛
اساس مردانگی، این است که در پنهان، کاری را نکنی که در آشکار از انجام آن شرم داشته باشی.
(5)
امام علی (علیه السلام):
یستدل علی مروءة الرجل ببث المعروف وبذل الاحسان وترک الامتنان؛
نشانه مردانگی انسان، به همه نیکی کردن و احسان نمودن و منت نگذاشتن است.
(6)
امام علی (علیه السلام):
اصل المروءة الحیاء و ثمرتها العفة؛
ریشه مردانگی حیا و میوه اش پاکدامنی است.
(7)
امام علی (علیه السلام):
من تمام المروءة أن تنسی الحق لک وتذکر الحق علیک؛
از کمال مردانگی است که حقی را که بر گردن دیگران داری، فراموش کنی و حقی را که دیگران بر گردن تو دارند، به یاد داشته باشی.
(8)
امام علی (علیه السلام):
بالصدق والوفاء تکمل المروءة لاهلها؛
با صداقت و وفاداری، مردانگی به کمال می رسد.
(9)
رسول اکرم (صلی الله علیه و اله):
المروءة اصلاح المال؛
مردانگی، اصلاح ثروت است.
(10)
امام علی (علیه السلام):
أقیلوا ذوی المروءآت عثراتهم، فیما یعتر منهم عاثر الا وید الله بیده یرفعه؛
از لغزش جوانمردان در گذرید، زیرا که هیچ یک از آنان نلغزد، مگر این که دست خداوند دستش را بگیرد و او را بلند کند.