فهرست کتاب


موعود شناسی و پاسخ به شبهات

علی اصغر رضوانی‏

375 : نظر بزرگان علما درباره دعای ندبه چیست؟

شیخ مرتضی انصاری رحمة الله علیه در کتاب المکاسب در بخش خیارات در ذیل حدیث المومنون عند شروطهم می گوید: بعید نیست که بگوییم عنوان شرط بر التزامات ابتدائی صادق نیست بلکه متبادر عرفی از شرط همان التزامات تابع عقد است، همان گونه که از موارد استعمال این کلمه در مثل قول امام در دعای ندبه استفاده می شود، آنچه که در ابتدای دعا فرمود: بعد أن شرطت علیهم الزهد فی درجات هذه الدنیا الدنیة.(1015)
شیخ انصاری رحمة الله علیه گویا این دعا را امر مفروغ عنه از حیث صحت گرفته و لذا به آن در مجال احکام شرعیه استدلال کرده است.
محشّین مکاسب شیخ بر او در این نکته هیچ اعتراضی نکرده و سند آن را نیز مورد مناقشه قرار نداده اند.
شیخ عبدالله مامقانی در حاشیه خود بر مکاسب می گوید: وجه دلالت این جمله از دعا بر مقصود این است که کلام امام به این بر می گردد که خداوند عزوجل به بندگان خود فرمود: هر کس در این دنیا زهد پیشه کند من به او نعمت مقیم عطا خواهم کرد....(1016)
ایروانی نیز می گوید: اما اطلاق شرط در دعای ندبه به اعتبار این است که در ضمن الزام "جزیل ما عنده"... آمده است....(1017)

376 : چه کسانی دعای ندبه را نقل کرده اند؟

دعای ندبه را عده ای از علما و محدثین نقل کرده اند از آن جمله:
1- شیخ مشهدی در المزار از محمد بن ابی قره و او از کتاب ابی جعفر محمد بن الحسین بن سفیان بزوفری نقل کرده و آن را به امام زمان علیه السلام نسبت داده است.(1018)
2- سید بن طاووس در مصباح الزائر و اقبال الاعمال از بعض اصحاب ما از محمد بن علی بن ابی قره به نقل از کتاب محمد بن حسین بن سفیان بزوفری نقل کرده و آن را به امام زمان علیه السلام نسبت داده است.(1019)
3- علامه مجلسی رحمة الله علیه در کتاب زاد المعاد می گوید: و اما دعای ندبه که مشتمل بر عقاید حقه و تأسف بر غیبت قائم علیه السلام است به سند معتبر از امام جعفر صادق علیه السلام نقل شده است....(1020)
4- قبل از این بزرگان این دعا را شیخ جلیل ثقه ابوالفرج محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنانی که معاصر شیخ نجاشی و از اعلام قرن پنجم بوده، نقل کرده است. کسی که شیخ محمد بن مشهدی در کتاب المزار از او زیاد نقل می کند.
5- و نیز شیخ جلیل ثقه ابو جعفر محمد بن حسین بن سفیان بزوفری در کتاب الدعاء نقل کرده است. او که از مشایخ شیخ مفید رحمة الله علیه به حساب می آید مورد تأیید خاص او قرار گرفته است. حاجی نوری در خاتمة المستدرک او را از مشایخ شیخ مفید بر شمرده و به وثاقت و جلالت قدر او شهادت داده است.
مرحوم آیت الله بروجردی می فرمود: یکی از راه های شناخت رجال، شناخت شخصیت شاگردان آنان است و هر گاه مشاهده شد که اشخاصی همچون شیخ مفید رحمة الله علیه از شخص معینی زیاد روایت نقل می کند و هرگز مذمتی در حق او ندارد این به نوبه خود نشانه این است که آن شخص مورد وثوق و اطمینان است.

377 : راوی دعای ندبه که معاصر امام نبوده چگونه دعا را نقل می کند؟

کسی ادعا نکرده که بزوفری این دعا را بدون واسطه از امام نقل کرده است. و آیا لازم است هر کسی که روایتی را از امام نقل می کند معاصر با امام باشد؟
ما اطمینان داریم که این دعا یا با سند در کتاب بزوفری روایت شده ولی دیگران که از آن کتاب نقل کرده اند از باب مسامحه آن سند را حذف کرده اند، و یا اینکه بزوفری از آنجا که دعا را معروف و مشهور دیده احتیاجی به ذکر سند ندیده است؛ زیرا همان گونه که در این زمان معروف و مشهور است در عصرهای گذشته نیز چنین بوده است. خصوصا آنکه متن آن با آیات قرآن و روایات دیگر سازگاری تمام دارد.