فهرست کتاب


موعود شناسی و پاسخ به شبهات

علی اصغر رضوانی‏

374 : راه تشخیص روایت صحیح از غیر صحیح چیست؟

از آنجا که برخی از کذابین از زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در صدد جعل و وضع حدیث و نسبت آن به پیامبر و اهل بیت علیه السلام بوده اند، لذا جا دارد که میزانی را برای تمییز بین حدیث صحیح از غیر صحیح به دست دهیم. در این باره به چند میزان می توان اشاره نمود:
1- موافقت با قرآن
امام صادق علیه السلام از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده که فرمود: ان علی کل حق حقیقة و علی کل صواب نورا فما وافق کتاب الله فخذوه و ما خالف کتاب الله فدعوه(1012)؛ همانا بر هر حقی حقیقتی و بر هر صوابی نوری است، پس آنچه موافق کتاب خداست اخذ کرده و آنچه مخالف کتاب خداست رها کنید.
2- موافقت با سایر کلمات معصومین علیهم السلام
حسن بن جهم می گوید: به اما رضا علیه السلام عرض کردم: از جانب شما احادیث مختلف به ما می رسد؟ حضرت فرمود: ما جاءک عنا فقس علی کتاب الله عزوجل و احادیثنا فان کان یشبههما فهو منا و ان لم یکن یشبههما فلیس منا(1013)؛ آنچه از جانب ما به شما رسید بر کتاب خداوند عزوجل و احادیث ما مقایسه کنید، اگر شبیه آن دو است از ما می باشد و گرنه از ما نیست.
3- موافقت با عقل و عدم مخالفت با حکم آن
در حدیثی از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل است که فرمود: هر گاه از من حدیثی به شما رسید آن را بر کتاب خدا و حجت عقولتان عرضه بدارید، اگر موافق این دو بود قبول کرده و گرنه آن را بر دیوار زنید.(1014)

375 : نظر بزرگان علما درباره دعای ندبه چیست؟

شیخ مرتضی انصاری رحمة الله علیه در کتاب المکاسب در بخش خیارات در ذیل حدیث المومنون عند شروطهم می گوید: بعید نیست که بگوییم عنوان شرط بر التزامات ابتدائی صادق نیست بلکه متبادر عرفی از شرط همان التزامات تابع عقد است، همان گونه که از موارد استعمال این کلمه در مثل قول امام در دعای ندبه استفاده می شود، آنچه که در ابتدای دعا فرمود: بعد أن شرطت علیهم الزهد فی درجات هذه الدنیا الدنیة.(1015)
شیخ انصاری رحمة الله علیه گویا این دعا را امر مفروغ عنه از حیث صحت گرفته و لذا به آن در مجال احکام شرعیه استدلال کرده است.
محشّین مکاسب شیخ بر او در این نکته هیچ اعتراضی نکرده و سند آن را نیز مورد مناقشه قرار نداده اند.
شیخ عبدالله مامقانی در حاشیه خود بر مکاسب می گوید: وجه دلالت این جمله از دعا بر مقصود این است که کلام امام به این بر می گردد که خداوند عزوجل به بندگان خود فرمود: هر کس در این دنیا زهد پیشه کند من به او نعمت مقیم عطا خواهم کرد....(1016)
ایروانی نیز می گوید: اما اطلاق شرط در دعای ندبه به اعتبار این است که در ضمن الزام "جزیل ما عنده"... آمده است....(1017)

376 : چه کسانی دعای ندبه را نقل کرده اند؟

دعای ندبه را عده ای از علما و محدثین نقل کرده اند از آن جمله:
1- شیخ مشهدی در المزار از محمد بن ابی قره و او از کتاب ابی جعفر محمد بن الحسین بن سفیان بزوفری نقل کرده و آن را به امام زمان علیه السلام نسبت داده است.(1018)
2- سید بن طاووس در مصباح الزائر و اقبال الاعمال از بعض اصحاب ما از محمد بن علی بن ابی قره به نقل از کتاب محمد بن حسین بن سفیان بزوفری نقل کرده و آن را به امام زمان علیه السلام نسبت داده است.(1019)
3- علامه مجلسی رحمة الله علیه در کتاب زاد المعاد می گوید: و اما دعای ندبه که مشتمل بر عقاید حقه و تأسف بر غیبت قائم علیه السلام است به سند معتبر از امام جعفر صادق علیه السلام نقل شده است....(1020)
4- قبل از این بزرگان این دعا را شیخ جلیل ثقه ابوالفرج محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنانی که معاصر شیخ نجاشی و از اعلام قرن پنجم بوده، نقل کرده است. کسی که شیخ محمد بن مشهدی در کتاب المزار از او زیاد نقل می کند.
5- و نیز شیخ جلیل ثقه ابو جعفر محمد بن حسین بن سفیان بزوفری در کتاب الدعاء نقل کرده است. او که از مشایخ شیخ مفید رحمة الله علیه به حساب می آید مورد تأیید خاص او قرار گرفته است. حاجی نوری در خاتمة المستدرک او را از مشایخ شیخ مفید بر شمرده و به وثاقت و جلالت قدر او شهادت داده است.
مرحوم آیت الله بروجردی می فرمود: یکی از راه های شناخت رجال، شناخت شخصیت شاگردان آنان است و هر گاه مشاهده شد که اشخاصی همچون شیخ مفید رحمة الله علیه از شخص معینی زیاد روایت نقل می کند و هرگز مذمتی در حق او ندارد این به نوبه خود نشانه این است که آن شخص مورد وثوق و اطمینان است.