فهرست کتاب


موعود شناسی و پاسخ به شبهات

علی اصغر رضوانی‏

333 : آیا مهدی همان عیسی بن مریم است؟

از جمله ادله منکرین مهدویت و اعتقاد به ظهور حضرت مهدی علیه السلام در آخرالزمان حدیث ابن ماجه است که به سندش از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده که فرمود: و لا مهدی الا عیسی بن مریم(939)؛ و مهدی جز عیسی بن مریم نیست.
پاسخ :
1- بسیاری از صحابه که احادیث مهدویت را از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده اند مهدی را از ذریه رسول خدا صلی الله علیه و آله می دانند.
2- این حدیث مورد اعراض علمای حدیث و متکلمین بوده و هیچ کسی به آن استناد نکرده است.
3- خود ابن ماجه در سنن خود حدیث المهدی حق و هو من ولد فاطمة را نیز نقل کرده است.(940)
4- ابن قیم جوزیه این حدیث را در المنار المنیف نقل کرده و به طور مبسوط آن را تضعیف نموده است.(941) حاکم نیشابوری نیز که این حدیث را نقل کرده از روی تعجب بوده نه آنکه به جهت مطابقتش با شروط شیخین آن را نقل کرده باشد.(942)
ذهبی می گوید: ...حدیث (و لا مهدی الا عیسی بن مریم) خبری است منکر که ابن ماجه آن را نقل کرده است .(943)
قرطبی می گوید: حدیث - و لا مهدی الا عیسی بن مریم - معارض با احادیث این باب است. آن گاه می گوید: احادیثی که نص بر خروج مهدی از عترت پیامبر و از اولاد فاطمه علیه السلام است ثابت بوده و اصحّ از این حدیث است، پس حکم مطابقت احادیث خروج مهدی از اولاد فاطمه است نه احادیث دیگر.(944)
5- این حدیث را طبرانی نیز با سند خود از ابی امامه نقل کرده ولی در متن آن جمله (و لا مهدی الا عیسی بن مریم) نیامده است.(945)
6- روایات خروج مهدی از اولاد فاطمه علیه السلام متواتر است و همان گونه که در جای خود اشاره شد عده زیادی به تواتر آن تصریح کرده اند. ولی حدیث (و لا مهدی الا عیسی بن مریم) بر فرض صحت سند خبر واحد است و هنگام تعارض، خبر متواتر مقدم است. و نیز مشهور بین مسلمین در طول تاریخ اسلام ظهور شخصی از اهل بیت رسول خدا صلی الله علیه و آله و از اولاد فاطمه علیه السلام است این شهرت می تواند مرجح احادیث مهدویت اسلامی باشد.
ابوالفیض غماری نیز در صدد پاسخ به حدیث فوق برآمده و با هشت اشکال به آن پاسخ گفته است.(946)

334 : به حدیث: اسمه اسمی و اسم ابیه اسم ابی چگونه پاسخ می گویید؟

غالب علمای اهل سنت معتقدند بر اینکه نام پدر حضرت مهدی علیه السلام عبدالله است و این به جهت روایتی است که ابو داوود در سنن خود از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده که فرمود: اسمه اسمی و اسم ابیه اسمی(947)؛ نام مهدی همنام من و نام پدرش همنام پدر من است. و این با اعتقاد علمای امامیه سازگاری ندارد زیرا آنان امام زمان حضرت مهدی علیه السلام را فرزند امام عسکری علیه السلام می دانند.
پاسخ :
1- این مضمون در صحیح ترمذی و سنن ابن ماجه و کتاب های ابو نعیم که در مورد امام زمان علیه السلام تألیف شده و نیز در مسند احمد بن حنبل آمده ولی هرگز این ذیل (اسمه اسمی و اسم ابیه اسم ابی) در آنها وجود ندارد. و نیز در روایات اهل بیت علیه السلام چنین تعبیری وجود ندارد.
2- احتمال زیادی داده می شود که روایت فوق با ذیلش از مجعولات و موضوعات عباسیان باشد، زیرا شکی نیست که دولت عباسی برای تأیید سلطنت خود و تشویق مردم به بیعت با محمد بن عباس ملقب به مهدی عباسی سومین خلیفه دولت عباسی دست به هر کاری از جمله جعل حدیث و نسبت آن به رسول خدا صلی الله علیه و آله زدند.
منصور عباسی که عبدالله نام داشت فرزندش محمد را به عنوان خلیفه و جانشین خود تعیین نمود و مردم را تشویق به بیعت با او کرد. او برای ترغیب بیشتر مردم به این کار لقب فرزندش را مهدی گذاشت تا مردم به گمان اینکه او مهدی منتظر و موعود است با او بیعت کنند ولی از آنجا که اسم خودش عبدالله بود دستور داد تا حدیثی جعل کرده و در آن اسم پدر مهدی امت را عبدالله معرفی کنند.(948)

335 : به حدیث: المهدی من ولد الحسن چگونه پاسخ می گویید؟

ابو داوود در سنن خود از ابی اسحاق نقل می کند که علی علیه السلام به فرزندش حسن علیه السلام نظر کرده و فرمود: همانا این فرزندم آقاست همانگونه که پیامبر او را آقا نامید و زود است که از صلب او مردی خروج کند که هم نام پیامبر شماست.(949)
پاسخ :
1- در مقابل این حدیث ده ها روایت دیگر وجود دارد که دلالت دارد بر اینکه مهدی از اولاد و نسل امام حسین علیه السلام است.
2- به یک معنا مهدی از ذریه امام حسن علیه السلام نیز هست، زیرا مادر امام باقر فاطمه دختر امام حسن مجتبی علیه السلام است و لذا با جمع بین دو دسته روایات، حضرت مهدی علیه السلام هم حسنی و هم حسینی است. و در حدیثی پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: از این دو - حسن و حسین - مهدی امت است.(950)
3- صاحب کتاب عقد الدرر همین حدیث را نقل کرده ولی در آن آمده که امام علی علیه السلام به فرزندش حسین علیه السلام نظر کرد... و نیز در صحیح ترمذی و سنن نسائی و سنن بیهقی این گونه آمده است.(951) خصوصا که احتمال تصحیف و جابجایی نیز داده می شود.
4- این نکته قابل توجه است که سادات حسنی به رهبری محمد بن عبدالله حسنی که با او در منطقه ابواء بیعت شد بی تأثیر در پیدایش این گونه احادیث نبوده اند. و از آنجا که سادات حسنی در صدد شورش و قیام بر علیه دولت بنی امیه بوده اند احتیاج به پشتوانه معنوی داشتند، لذا از روایاتی که درباره ظهور مهدی منتظر وارد شده بهره برداری سیاسی کرده و آن را بر عبدالله بن حسن منطبق کردند. آنان با جعل روایتی و نسبت آن به پیامبر صلی الله علیه و آله مهدی را از نسل امام حسن مجتبی علیه السلام معرفی کردند.(952)