فهرست کتاب


موعود شناسی و پاسخ به شبهات

علی اصغر رضوانی‏

332 : آیا مهدی علیه السلام از اولاد و نسل عباس است؟

عباسیان برای تثبیت موقعیت سیاسی خود دست به جعل احادیث زده و از احادیث متواتر مهدویت به نفع خود استفاده کرده اند اینک به نقد برخی از این احادیث می پردازیم:
1- احمد بن حنبل به سندش از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده که فرمود: هر گاه مشاهده نمودید که پرچم های سیاه از طرف خراسان می آید به آنها ملحق شوید زیرا در میان آنها خلیفه خدا مهدی است.(934)
این حدیث را ابن قیم جوزیه در کتاب خود المنار المنیف تضعیف کرده است. زیرا در سند آن علی بن زید وجود دارد که منفرداتش یعنی روایاتی که تنها او نقل کرده قابل احتجاج نیست.(935)
2- ابن ماجه در سننش همین مضمون را نیز نقل کرده است.(936) ولی ابن قیم نیز آن را به خاطر وجود یزید بن ابی زیاد در سلسله سند آن تضعیف نموده است. آن گاه می گوید: این حدیث و حدیث قبلی بر فرض صحت نمی تواند دلیل بر این باشد که متولی سلطنت و حکومت جهانی مهدی از اولاد عباس است که در آخرالزمان خروج خواهد نمود...(937)
خصوصا آنکه مهدی عباسی در آخرالزمان نبوده و با او بین رکن و مقام بیعت نشده است و دجال را نکشته و نیز حضرت عیسی علیه السلام برای مساعدت او از آسمان فرود نیامده است، خصوصیاتی که در روایات برای حضرت مهدی علیه السلام آمده است.
به تعبیر دیگر هیچ یک از علایم و خصوصیات حضرت مهدی موعود علیه السلام بر او صادق نبوده است.
3- عثمان به عفان از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده که فرمود: مهدی از فرزندان عباس موی من است.(938)
اولا:
ابن الجوزی پی به وضع این حدیث برده و لذا آن را در کتاب الموضوعات آورده است، کتابی که ر آن احادیث جعلی جمع آوری شده است.
ثانیا:
این حدیث توسط سه نفر از صحابه: کعب الاحبار، عثمان بن عفان و عبدالله بن عمر نقل شده است. سند حدیث کعب که ابن حماد آن را نقل کرده منقطع بوده و حکم این نوع حدیث حکم حدیث مرسل است که نزد شیعه و سنی اعتباری ندارد مگر مراسیل برخی از افراد خاص و حدیث عثمان بن عفان را که محب الدین طبری نقل کرده در سندش محمد بن ولید واقع است که علمای رجال او را تضعیف نموده اند و سند روایت عبدالله بن عمر نیز ضعیف است.

333 : آیا مهدی همان عیسی بن مریم است؟

از جمله ادله منکرین مهدویت و اعتقاد به ظهور حضرت مهدی علیه السلام در آخرالزمان حدیث ابن ماجه است که به سندش از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده که فرمود: و لا مهدی الا عیسی بن مریم(939)؛ و مهدی جز عیسی بن مریم نیست.
پاسخ :
1- بسیاری از صحابه که احادیث مهدویت را از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده اند مهدی را از ذریه رسول خدا صلی الله علیه و آله می دانند.
2- این حدیث مورد اعراض علمای حدیث و متکلمین بوده و هیچ کسی به آن استناد نکرده است.
3- خود ابن ماجه در سنن خود حدیث المهدی حق و هو من ولد فاطمة را نیز نقل کرده است.(940)
4- ابن قیم جوزیه این حدیث را در المنار المنیف نقل کرده و به طور مبسوط آن را تضعیف نموده است.(941) حاکم نیشابوری نیز که این حدیث را نقل کرده از روی تعجب بوده نه آنکه به جهت مطابقتش با شروط شیخین آن را نقل کرده باشد.(942)
ذهبی می گوید: ...حدیث (و لا مهدی الا عیسی بن مریم) خبری است منکر که ابن ماجه آن را نقل کرده است .(943)
قرطبی می گوید: حدیث - و لا مهدی الا عیسی بن مریم - معارض با احادیث این باب است. آن گاه می گوید: احادیثی که نص بر خروج مهدی از عترت پیامبر و از اولاد فاطمه علیه السلام است ثابت بوده و اصحّ از این حدیث است، پس حکم مطابقت احادیث خروج مهدی از اولاد فاطمه است نه احادیث دیگر.(944)
5- این حدیث را طبرانی نیز با سند خود از ابی امامه نقل کرده ولی در متن آن جمله (و لا مهدی الا عیسی بن مریم) نیامده است.(945)
6- روایات خروج مهدی از اولاد فاطمه علیه السلام متواتر است و همان گونه که در جای خود اشاره شد عده زیادی به تواتر آن تصریح کرده اند. ولی حدیث (و لا مهدی الا عیسی بن مریم) بر فرض صحت سند خبر واحد است و هنگام تعارض، خبر متواتر مقدم است. و نیز مشهور بین مسلمین در طول تاریخ اسلام ظهور شخصی از اهل بیت رسول خدا صلی الله علیه و آله و از اولاد فاطمه علیه السلام است این شهرت می تواند مرجح احادیث مهدویت اسلامی باشد.
ابوالفیض غماری نیز در صدد پاسخ به حدیث فوق برآمده و با هشت اشکال به آن پاسخ گفته است.(946)

334 : به حدیث: اسمه اسمی و اسم ابیه اسم ابی چگونه پاسخ می گویید؟

غالب علمای اهل سنت معتقدند بر اینکه نام پدر حضرت مهدی علیه السلام عبدالله است و این به جهت روایتی است که ابو داوود در سنن خود از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل کرده که فرمود: اسمه اسمی و اسم ابیه اسمی(947)؛ نام مهدی همنام من و نام پدرش همنام پدر من است. و این با اعتقاد علمای امامیه سازگاری ندارد زیرا آنان امام زمان حضرت مهدی علیه السلام را فرزند امام عسکری علیه السلام می دانند.
پاسخ :
1- این مضمون در صحیح ترمذی و سنن ابن ماجه و کتاب های ابو نعیم که در مورد امام زمان علیه السلام تألیف شده و نیز در مسند احمد بن حنبل آمده ولی هرگز این ذیل (اسمه اسمی و اسم ابیه اسم ابی) در آنها وجود ندارد. و نیز در روایات اهل بیت علیه السلام چنین تعبیری وجود ندارد.
2- احتمال زیادی داده می شود که روایت فوق با ذیلش از مجعولات و موضوعات عباسیان باشد، زیرا شکی نیست که دولت عباسی برای تأیید سلطنت خود و تشویق مردم به بیعت با محمد بن عباس ملقب به مهدی عباسی سومین خلیفه دولت عباسی دست به هر کاری از جمله جعل حدیث و نسبت آن به رسول خدا صلی الله علیه و آله زدند.
منصور عباسی که عبدالله نام داشت فرزندش محمد را به عنوان خلیفه و جانشین خود تعیین نمود و مردم را تشویق به بیعت با او کرد. او برای ترغیب بیشتر مردم به این کار لقب فرزندش را مهدی گذاشت تا مردم به گمان اینکه او مهدی منتظر و موعود است با او بیعت کنند ولی از آنجا که اسم خودش عبدالله بود دستور داد تا حدیثی جعل کرده و در آن اسم پدر مهدی امت را عبدالله معرفی کنند.(948)