فهرست کتاب


موعود شناسی و پاسخ به شبهات

علی اصغر رضوانی‏

291 : مقصود از بدن هورقلیایی چیست؟

در پاورقی کتاب برهان قاطع آمده است: هورقلیا ظاهرا از کلمه عبری هبل به معنای هوای گرم، تنفس و بخار و قرنئیم به معنای درخشش و شعاع است. و کلمه مرکب به معنای تشعشع بخار است.(866)
شیخ احمد احسائی معتقد است که هورقلیایی لغتی سریانی و از زبان صابئین گرفته شده است.(867)
قطب الدین شیرازی می گوید: جابلقا و جابرسا نام دو شهر از شهرهای عالم عناصر مثل و هورقلیا از جنس افلاک مثل است. پس هورقلیا بالاتر است.(868)
با توجه به آنچه گذشت روشن می شود که مراد از عالم هورقلیایی همان عالم مثال است و چون عالم مثال بر دو قسم است: اول و آخر، گفته اند: این عالم دارای دو شهر است: جابلقا و جابرسا. عالم مثال، یا خیال منفصل، یا عالم برزخ بین عالم عقول و عالم ماده، چیزی است که عارفان و فیلسوفان اشراق به آن معتقدند ولی فلاسفه مشاء آن را نپذیرفته اند.
اشراقیان عالم مثال را دو مرحله می دانند:
1- مثال در قوس نزول، که بین غیب مطلق و شهادت مطلق قرار دارد. این عالم را برزخ قبل از دنیا می دانند که به وسیله قاعده امکان اشرف اثبات می کنند. این مثال را جابلقا می نامند.
2- مثال در قوس صعود، که بین دنیا و آخرت قرار دارد و پس از افول و غروب نفس ناطقه از این بدن ظلمانی وارد عالم برزخ شده و از آنجا به قیامت کبرا می رود. این مثال را جابرسا می نامند.
ولی شیخ احمد احسائی در جواب ملا محمد حسین اناری که از لفظ هورقلیا سؤال کرده بود این چنین می گوید: هورقلیا به معنای ملک دیگر است که حد وسط بین عالم دنیا و ملکوت بوده و در اقلیم هشتم قرار دارد. و دارای افلاک و کواکبی مخصوص به خود است که به آنها جابرسا و جابلقا می گویند.(869)

292 : چه اشکالاتی نسبت به اعتقاد شیخیه درباره کیفیت وجود امام زمان علیه السلام در عصر غیبت وجود دارد؟

عقیده و نظر شیخیه به سرکردگی شیخ احمد احسائی درباره کیفیت وجود امام زمان علیه السلام در عصر غیبت و کیفیت بدن او و مکان او از اشکالات بسیاری برخوردار است. اینک به برخی از آنها اشاره می کنیم:
1- تحلیل این بدن هورقلیایی و اعتقاد به حیات امام زمان علیه السلام با بدن هورقلیایی در واقع به معنای انکار امام زمان علیه السلام در روی زمین است. زیرا اگر مراد آن است که حضرت مهدی علیه السلام در عالم مثال و برزخ چه برزخ اول یا برزخ دوم زندگی می کند یا آن چنان که قبر را آنان از عالم هورقلیا می دانند، پس آن حضرت حیات با بدن عنصری ندارد و حیات و مثل حیات مردگان در عالم برزخ است. و این با احادیث متواتر عدم خلو زمین از حجت سازگاری ندارد.
2- این اعتقاد با ادله عقلی که قبلا اشاره شد بر ضرورت وجود امام زمان علیه السلام در این عالم مناسبت ندارد.
3- شیخ احمد احسائی عالم هورقلیا را حد وسط بین دنیا و ملکوت معرفی می کند و در حالی که عالم ملکوت همان عالم مثال است.
4- این سخن که حضرت مهدی علیه السلام با بدن هورقلیایی زندگی می کند صرفا یک ادعای بدون دلیل است و هیچ دلیل عقلی و نقلی بر آن اقامه نشده است.
5- در قرن سیزدهم، گزاف گویی و به کار بردن واژه های نامانوس و الفاظ مهمل، بسیار رایج شد و حتی عوام مردم اینها را نشانه علم و دانش می پنداشتند و بعید نیست که شیخ احمد احسائی و نیز سید کاظم رشتی به جهت خوشایند جاهلان و عوام به این واژه های و کلمات روی آورده باشند.
نتیجه سخنان شیخ احمد پیدایش مذاهب ضاله بابیت و بهائیت و سرانجام بی دینی به اسم آیین پاک به وسیله کسروی بوده، و این میدان عمل و نتایج اسفبار سخنان شیخیه، خود محک و ملاک خوبی بر ضعف و سستی این سخنان است.

293 : اینکه حضرت زهرا سلام الله علیها الگوی حضرت مهدی علیه السلام است یعنی چه؟

امام زمان علیه السلام در توقیعی به خط مبارک خود، بعد از دعا برای عافیت شیعیان از ضلالت و فتنه ها و درخواست روح یقین و عاقبت به خیری آنها و تذکر به اموری چند می فرماید: و فی ابنة رسول الله صلی الله علیه و آله لی اسوة حسنة(870)؛ فاطمه دختر رسول خدا صلی الله علیه و آله برای من اسوه و الگویی نیکوست.
در اینکه حضرت مهدی علیه السلام کدام گفتار یا رفتار حضرت فاطمه سلام الله علیها را سرمشق خویش قرار داده اند، احتمالات فراوانی بیان شده است که در این جا به سه مورد آن اشاره می کنیم:
1- حضرت زهرا سلام الله علیها با هیچ حاکم ظالمی بیعت نکرد. حضرت مهدی علیه السلام هم بیعت هیچ سلطان ستمگری را بر گردن ندارد.
2- شأن صدور این نامه این است که برخی از شیعیان امامت ایشان را نپذیرفتند. حضرت در جواب عملکرد آنها فرمود: اگر می توانستم و مجاز بودم آن چنان می کردم که حق بر شما آشکار گردد به گونه ای که هیچ شکی بر شما باقی نماند ولی مقتدای من حضرت زهرا سلام الله علیها است. ایشان با اینکه حق حکومت از حضرت علی علیه السلام سلب شد هیچ گاه برای باز گرداندن خلافت، از اسباب غیر عادی استفاده نکرد. من نیز از ایشان پیروی می کنم و برای احقاق حقم در این دوران راه های غیر عادی را نمی پیمایم.
3- حضرت در پاسخ نامه فرموده اند: اگر علاقه و اشتیاق ما به هدایت و دستگیری از شما نبود به سبب ظلم هایی که دیده ایم از شما مردمان روی گردان می شدیم امام، با اشاره به حضرت زهرا سلام الله علیها می خواهد بفرماید: همان طوری که دشمنان به حضرت زهرا سلام الله علیها آزار و اذیت روا داشتند و سکوتی که مسلمانان پیشه کردند هیچ کدام سبب نشد که ایشان از دعا برای مسلمانان دست بکشند، بلکه دیگران را بر خود مقدم می داشتند من نیز این ظلمها و انکارها را تحمل می کنم و از دل سوزی و دعا و راهنمایی و... برای شما چیزی فرو نمی گذارم.