فهرست کتاب


موعود شناسی و پاسخ به شبهات

علی اصغر رضوانی‏

269 : در چه مدت زمانی توقیع از طرف حضرت صادر می شده است؟

از برخی روایات استفاده می شود که مدت زمان خروج توقیع در جواب سؤال معینی دو یا سه روز بوده است همان گونه که راوی در برخی روایات می گوید: بعد از چند روز صاحب من گفت که به سوی ابو جعفر باز گردم تا از جواب سؤال ها بپرسم.(768) در روایتی دیگر آمده است آن گاه سفیر بعد از سه روز مرا از جواب حضرت خبر داد.(769)
در برخی موارد نیز جواب شفاهی بوده است که سفیر از حضرت می گرفته و برای سائل می آورده است. مثل اینکه حسین بن روح نوبختی به عده ای می گوید: شما امر شدید که به حائر روید.(770)
و در برخی از موارد نیز جواب سؤال کننده به جهت مصالحی داده نمی شد. از باب نمونه در موردی سائل از امام خواست که برای او دعا کند که خدا به او فرزندی دهد ولی به جهت مصالحی جواب نیامد.(771)
و گاه کسی سوالی را برای حضرت فرستاد که جواب نیامد، و بعد از چند روزی مشاهده شد که جزء قرامطه درآمده است.(772) گر چه در برخی از موارد نیز جواب سؤال ها ظرف چند ساعت داده شده است.(773) و در برخی دیگر از روایات می خوانیم که جواب آمد در حالی که هنوز مرکب بر روی کاغذ خشک نشده بود.(774) و نیز در برخی روایات می خوانیم که به مجرد خطور سؤال در ذهن شخص جواب بر روی کاغذ مکتوب بوده است،(775) ولی این موارد زیاد نبوده است.

270 : آیا توقیعات به خط خود حضرت مهدی علیه السلام بوده است؟

از مجموعه روایات استفاده می شود که برخی توقیعات به خط خود حضرت بوده، و برخی نیز به خط سفرا با دستور امام علیه السلام بوده است.
اسحاق بن یعقوب می گوید: توسط محمد بن عثمان عمری مسائل مشکلی را به ناحیه مقدسه فرستادم و جوابش را به دست خط مبارک امام زمان علیه السلام دریافت داشتم.(776)
محمد بن عثمان عمری می گوید: از ناحیه مقدسه توقیعی صادر شد که خطش را خوب می شناختم.(777)
شیخ صدوق رحمة الله علیه می فرماید: توقیعی که به خط امام زمان علیه السلام برای پدرم صادر شد اکنون نزد من موجود است.(778)
شیخ ابو عمرو عامری می گوید: ابن ابی غانم قزوینی با جماعتی از شیعیان در موضوعی اختلاف و مشاجره نمودند و برای رفع نزاع، نامه ای به ناحیه مقدسه نوشته و جریان را به عرض رساندند. پس جواب نامه آنان به خط مبارک امام علیه السلام صادر شد.(779)
از این روایات معلوم می شود که توقیعات، قرائن و شواهد صدق به همراه داشته و یا اصحاب حضرت، دست خط او را می شناختند، و لذا مورد قبول آنان قرار می گرفته است. لیکن در مقابل، روایاتی وجود دارد که برخی توقیعات به خط حضرت نبوده بلکه به خط سفیران و به امر حضرت نوشته شده است.
ابو نصر هبة الله می گوید: توقیعات صاحب الامر علیه السلام به همان خطی که در زمان امام حسن عسکری علیه السلام صادر می شد به وسیله عثمان بن سعید و محمد بن عثمان برای شیعیان صادر می گشت.(780)

271 : چه مقدار توقیع از ناحیه مقدسه صادر شده است؟

حدود هفتاد توقیع یا بیشتر در مصادر مهدویت موجود است که به برخی از آنها اشاره می کنیم:
1- توقیع به علی بن محمد سمری.(781)
2- توقیع به ابی جعفر عمری در سوگ پدرش.(782)
3- توقیع به سعد بن عبدالله قمی.(783)
4- توقیع به اسحاق بن یعقوب.(784)
5- توقیع به محمد بن عبدالله بن جعفر حمیری در جواب مسائلش.(785)
6- توقیع دیگری به حمیری درباره زیارت حضرت.(786)
7- توقیع به احمد بن خضر بن ابی صالح خجندی.(787)
8- توقیع به حسن بن فضل یمانی.(788)
9- توقیع به ابو عمرو و فرزندش ابو جعفر محمد.(789)
10- توقیع به محمد بن ابراهیم مهزیاری.(790)
11- توقیع در رد جعفر کذاب.(791)
12- توقیع به احمد بن حسن مادرایی.(792)
13- توقیع درباره قصه احمد بن ابی روح.(793)
14- توقیع به حاجز وشا.(794)
15- توقیع به محمد بن جعفر.(795)
16- توقیع به محمد بن صالح بعد از مرگ عبرتایی.(796)
17- توقیع در جواب نامه سمری.(797)
18- توقیع در جواب سؤال مردی از اهل فانیم.(798)
19- توقیع در جواب نامه محمد بن حسن مروزی.(799)
20- توقیع در جواب نامه محمد بن یوسف.(800)
21- توقیع در جواب سؤال های محمد بن جعفر اسدی.(801)
22- توقیع در رد غلات به محمد بن علی بن هلال کرخی.(802)
23- توقیع به محمد بن شاذان.(803)
24- توقیع برای احمد بن حسن خازن.(804)
25- توقیع برای علی بن محمد بن اسحاق اشعری.(805)
26- توقیع در خبر دادن از ضمیر عبیدالله بن سلیمان.(806)
27- توقیع در جواب نامه ابن ابی غانم قزوینی.(807)
28- توقیع در کیفیت تعلیم نماز.(808)
29- توقیع در جواب آنچه محمد بن شاذان برای حضرت فرستاد.(809)
30- توقیع در جواب نامه محمد بن یزداذ.(810)
31- توقیع در جواب خواست قاسم بن علا.(811)
32- توقیع در جواب نامه مردی از اهل ربض.(812)
33- توقیع در جواب سائلی که از قم رسیده بود.(813)
34- توقیع به حسن بن عبدالحمید.(814)
35- توقیع در توثیق محمد بن جعفر عربی.(815)
36- توقیع در جواب سؤال ابوالحسن خضر بن محمد.(816)
37- توقیع اول به شیخ مفید رحمة الله علیه.(817)
38- توقیع دوم به شیخ مفید رحمة الله علیه.(818)
39- توقیع در جواب نامه علی بن بابویه.(819)
40- توقیع در جواب نامه محمد بن کشمر.(820)
41- توقیع در جواب نامه جعفر بن حمدان.(821)
42- توقیع در جواب نامه علی بن زیاد.(822)
43- توقیع به حسن بن قاسم بن علاء.(823)
44- توقیع به ابی القاسم بن ابی حلیس.(824)
45- توقیع در جواب رقعه بلخی.(825)
46- توقیع بر احمد بن حسن.(826)
47- توقیع به محمد بن همام.(827)
و دیگر توقیعات.