فهرست کتاب


موعود شناسی و پاسخ به شبهات

علی اصغر رضوانی‏

208 : از آیه امام چگونه وجود امام زمان علیه السلام استفاده می شود؟

خداوند متعال در سوره اسراء می فرماید: یوم ندعوا کل اناس بأمامهم فمن اوتی کتابه بیمینه فاولئک یقرؤون کتابهم و لا یظلمون فتیلا(612)؛ روزی که هر گروهی را به توسط امامشان می خوانیم کسانی که نامه عملشان به دست راستشان داده شود آن را با شادی و سرور می خوانند و به قدر رشته شکاف هسته خرمایی به آنان ستم نمی شود.
مفاد آیه این است که از هر کس در روز قیامت، از امام به حق سؤال می شود، اگر معترف و معتقد به آن بوده رستگار خواهد شد و نامه عملش را به دست راست او می دهند. لذا باید در هر زمانی امامی واجب الاطاعة وجود داشته باشد. امامی که بدون معرفت و متابعت از او فلاح و رستگاری هرگز در قیامت برای انسان نخواهد بود و لذا در روایات می خوانیم که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: من مات لا یعرف امامه مات میتة جاهلیة(613)؛ هر کس بمیرد در حالی که امامش را نشناخته به مرگ جاهلیت از دنیا رفته است.
از آنجا که وظیفه هر شخصی متابعت از حق و حقیقت است پس باید در هر زمانی امام به حق و حقیقت موجود باشد تا مردم با اراده و اختیار او را به عنوان رهبر خود برگزینند و با پیروی از او از جمله اصحاب یمین گردند.
از آنجا که لوح محفوظ یکی است و اختصاص به طایفه ای دون طایفه ای دیگر ندارد لذا نمی توان لفظ امامهم در آیه را حمل بر لوح محفوظ نمود.
و نیز ممکن نیست که مقصود به کلمه امام در آیه، کتاب هر قوم باشد زیرا آیه شامل همه انسان ها از اول خلقت تا آخر خلقت است در حالی که اولین کتاب مشتمل بر شریعت، کتاب نوح است و قبل از او کتابی این چنین بر مردم نازل نشده است.
سیوطی به سندش از رسول خدا صلی الله علیه و آله در ذیل آیه فوق نقل کرده که فرمود: یدعی کل قوم بامام زمانهم و کتاب ربهم و سنة نبیهم(614)؛ هر قومی به امام زمانش و کتاب پروردگارش و سنت پیامبرش محشور خواهد شد.
و نیز از ابن عباس نقل کرده که مقصود به امام در آیه شریفه فوق امام هدایت و امام ضلالت است.(615)
کلینی از امام باقر علیه السلام نقل کرده که فرمود: لما نزلت هذه الآیة: یوم ندعو کل اناس بامامهم قال المسلمون یا رسول الله! ألست امام الناس کلهم اجمعین؟ قال: فقال رسول الله صلی الله علیه و آله: أنا رسول الله الی الناس اجمعین ولکن سیکون من بعدی ائمة علی الناس من الله من اهل بیتی یقومون فی الناس فیکذبون(616)؛ زمانی که آیه (یوم ندعو کل اناس بامامهم) نازل شد مسلمانان عرض کردند: ای رسول خدا آیا شما امام همه مردم نیستی. حضرت فرمود: من فرستاده خدا به سوی همه مردمم ولی زود است که بعد از من امامانی از اهل بیتم بیایند، آنان در بین مردم قیام خواهند نمود ولی تکذیب می شوند...
بشر بن غالب از امام صادق علیه السلام درباره آیه یوم ندعو... سؤال کرد، حضرت فرمود: امام دعا الی هدی فاجابوه، و امام دعا الی ضلالة فاجابوا الیها، هولاء فی الجنة و هولاء فی النار و هو قوله عزوجل: فریق فی الجنة و فریق فی السعیر (617)؛ امامی است که مردم را به هدایت دعوت کرده و مردم نیز او را اجابت نموده اند. و امامی است که مردم را به ضلالت دعوت کرده و او را اجابت نموده اند. آنان در بهشت و اینان در دوزخند. و این است قول خداوند عزوجل (فریق فی الجنة و فریق فی السعیر).

209 : آیه انذار چگونه بر وجود امام زمان علیه السلام دلالت دارد؟

خداوند متعال خطاب به پیامبرش کرده می فرماید: أنما أنت منذر و لکل قوم هاد(618)؛ همانا تو بیم دهنده ای و برای هر قومی هدایت گری است.
از آیه فوق به طور وضوح استفاده می شود که برای هر قومی در هر عصر و زمان هدایت کننده ای است به حق و حقیقت، و این مقتضای ربوبیت خداوند است. و نیز استفاده می شود که زمین هیچ گاه از هادی به حق خالی نمی گردد خواه نبی باشد یا غیر نبی. زیرا اطلاق آیه حصر مصداق هادی در انبیا را نفی می کند همان گونه که زمخشری در ذیل آیه شریفه فوق به آن اشاره کرده است، در غیر این صورت لازم می آید در عصرهایی که از نبی خالی است حجت و هادی بشر وجود نداشته باشد.
طبری در تفسیر خود در ذیل آیه فوق از ابن عباس به سند صحیح نقل کرده: لما نزلت أنما أنت منذر و لکل قوم هاد وضع صلی الله علیه و آله یده علی صدره، فقال: أنا المنذر و لکل قوم هاد و أوما بیده الی منکب علی، فقال انت الهادی یا علی، بک یهتدی المهتدون بعدی(619)؛ هنگامی که آیه (انما انت منذر و لکل قوم هاد) نازل شد پیامبر صلی الله علیه و آله دست خود را بر سینه گذاشت و فرمود: من منذرم و برای هر قومی هادی است. آن گاه اشاره به شانه علی علیه السلام نمود و فرمود: تنها به واسطه تو است که هدایت شوندگان بعد از من هدایت می گردند.
حاکم نیشابوری به سند صحیح از امام علی علیه السلام در ذیل آیه فوق نقل کرده که فرمود: رسول الله المنذر و أنا الهادی(620)؛ رسول خدا منذر و من هادی ام .
کلینی به سند صحیح از امام باقر علیه السلام در تفسیر آیه فوق نقل کرده که فرمود: رسول الله صلی الله علیه و آله المنذر و لکل زمان هاد یهدیهم الی ما جاء به نبی الله...(621)؛ رسول خدا صلی الله علیه و آله منذر و برای هر زمانی امام و هادی ای است که مردم را به آنچه پیامبر خدا صلی الله علیه و آله آورده دعوت می کند....
و نیز از امام باقر علیه السلام نقل کرده که در ذیل آیه فوق فرمود؛ رسول الله صلی الله علیه و آله المنذر و علی الهادی، أما والله ما ذهبت منا و ما زالت فینا الی الساعة(622)؛ رسول خدا صلی الله علیه و آله منذر و علی هادی است. آگاه باش به خدا سوگند که آیه از ما بیرون نخواهد رفت و دائما در بین ما است تا روز قیامت.

210 : آیات شهادت چگونه بر وجود امام زمان علیه السلام دلالت دارد؟

در آیات بسیاری اشاره شده که خداوند در میان هر امتی کسی را به عنوان شاهد قرار داده تا در روز قیامت بر آنها احتجاج کند. اینک به برخی از آنها اشاره می کنیم:
الف) فکیف أذا جئنا من کل امة بشهید و جئنا بک علی هولاء شهیدا(623)؛ چگونه است حال در روز محشر آن گاه که از هر طایفه ای گواهی آوریم و تو را ای پیامبر بر آنان گواه خواهیم.
ب) و یوم نبعث من کل امة شهیدا ثم لا یوذن للذین کفروا و لا هم یستعتبون(624)؛ و آن روز را که ما از هر امتی شاهدی برانگیزیم آن گاه به کافران اجازه سخن داده نشود و توبه آنان نیز پذیرفته نگردد.
ج) و یوم نبعث فی کل امة شهیدا علیهم من انفسهم و جئنا بک شهیدا علی هولاء(625)؛ روزی که ما در هر امتی از میان خودشان گواهی بر آنان برانگیزیم و تو را ای محمد بر این امت گواه آوریم.
از این آیات به خوبی استفاده می شود که در هر زمان و برای هر امتی خداوند افرادی معصوم از خطا و اشتباه قرار داده است تا در روز قیامت به اعمال آنان گواهی دهند. کسی که قرار است شاهد بر اعمال امت باشد نباید در شهادتش اشتباه کند و نیز باید احاطه علمی بر همه اعمال امت داشته باشد. اینان کسانی اند که در امر هدایت بشر حجت خدا در روی زمینند.
فخر رازی در ذیل آیه و نزعنا من کل امة شهیدا(626)؛ و [در آن روز ]از هر امتی گواهی برمی گزینیم. می گوید: آنان شاهدانی هستند که در هر زمان بر مردم شهادت می دهند که از جمله آنها انبیا هستند.(627)
و نیز در ذیل آیه یوم نبعث فی کل امة شهیدا(628)؛ روزی را که از هر امتی گواهی بر آنان بر می انگیزیم. می گوید: هر جمعی که در دنیا به وجود می آید لازم است که کسی به عنوان شاهد در میان آنها وجود داشته باشد. شاهد در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله خود حضرت بود به دلیل آیه: و کذلک جعلناکم امة وسطا لتکونوا شهداء علی الناس و یکون الرسول علیکم شهیدا(629)؛ و نیز لازم است که در هر زمان بعد از رسول، شاهدی در میان امت باشد.
از اینجا به خوبی روشن می شود که هر عصری خالی از شاهد بر امت نیست و آن شهید باید از خطا مصون باشد وگرنه احتیاج به شاهد دیگری است و در نتیجه به بی نهایت منتهی خواهد شد که این باطل است.