فهرست کتاب


موعود شناسی و پاسخ به شبهات

علی اصغر رضوانی‏

188 : آیا امام می تواند ولایت تکوینی داشته باشد؟

لایت تکوینی امام معصوم همچون امام زمان علیه السلام را با چند مقدمه می توان به اثبات رساند:
الف: قرآن درباره آصف بن برخیا می گوید: قال الذی عنده علم من الکتاب انا آتیک به قبل ان یرتد الیک طرفک فلما رءآه مستقرا عنده قال هذا من فضل ربی...(566)؛ کسی که دانشی از کتاب [آسمانی ]داشت گفت: پیش از آنکه چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد. و هنگامی که [سلیمان ] آن [تخت ] را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است.
ب: از برخی آیات دیگر استفاده می شود که خداوند و گروهی دیگر که عالم به کل کتابند بین پیامبر و مردم گواه می باشند.
خداوند متعال می فرماید: قل کفی بالله شهیدا بینی و بینکم و من عنده علم الکتاب(567)؛ بگو: کافی است که خداوند و کسی که علم کتاب نزد اوست میان من و شما گواه باشند.
ج: و نیز در قرآن آمده است که تنها مطهرون هستند که حقیقت معارف قرآنی را مس کرده و به آن راه می یابند. لا یمسه الا المطهرون(568)؛ و جز پاکان نمی توانند به آن دست یابند.
د: قرآن کریم مطهرون را خود مشخص کرده و مصداق آن را اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله که شامل خود حضرت نیز هست معرفی کرده است، آنجا که می فرماید: انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا(569)؛ همانا خدا چنین می خواهد که هر رجس و پلیدی را از شما خاندان نبوت دور سازد و شما را از هر عیبی پاک و منزه گرداند.
ه: در تشخیص مصداق اهل بیت در این آیه باید به روایات مراجعه کرد، زیرا قرآن می فرماید: و انزلنا الیک الذکر لتبین للناس ما نزل الیهم(570) و بر تو قرآن را فرستادیم تا بر امت آنچه فرستاده شد بیان کنی.
و: با مراجعه به روایات فریقین از شیعه و سنی پی می بریم که مقصود از اهل بیت در آیه تطهیر، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله، علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام می باشند.(571)
اگر چه حصر در آیه، اضافی است در مقابل همسران پیامبر صلی الله علیه و آله و سایر صحابه، تا آنها از شمول آیه خارج گردند. در نتیجه آیه تطهیر شامل بقیه اهل بیت علیه السلام از دوازده امام نیز می شود.
نتیجه اینکه: اهل بیت عصمت و طهارت از ولایت تکوینی برخوردارند.
بریده بن معاویه می گوید: از امام باقر علیه السلام درباره آیه قل کفی بالله شهیدا بینی و بینکم و من عنده علم الکتاب سؤال کردم؟ حضرت فرمود: ایانا عنی، و علی اولنا و افضلنا و خیرنا بعد النبی صلی الله علیه و آله(572)؛ تنها ما را قصد کرده است و علی علیه السلام اول و افضل و بهترین ما بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله است.

189 : آیا ولایت تکوینی به معنای تفویض است؟

برخی گمان کرده اند که ولایت تکوینی امام به معنای تفویض امر عالم به شخص امام است که این با عقیده توحید افعالی سازگاری ندارد. و قرآن نیز یهود را به جهت این عقیده شدیدا مورد سرزنش قرار داده است.(573)
برای جمع بین اعتقاد به توحید افعالی و اینکه در عالم وجود هیچ کاری بدون اراده و مشیت خداوند انجام نمی گیرد و اعتقاد به ولایت تکوینی امام باید گفت:
اولا: هرگز تمام امور عالم به امام واگذار نشده است.
ثانیا: در آن اموری نیز که امام تصرف تکوینی می کند همانند سایر امور اراده و مشیت خاص الهی نیز بر آن تعلق گرفته است.

190 : آیا ولایت تکوینی متعلق به خداوند است؟

برخی می گویند از آیات قرآن استفاده می شود که ولایت تنها متعلق به خداوند است.
قرآن کریم می فرماید: ام اتخذوا من دونه اولیاء فالله هو الولی و هو یحی الموتی و هو علی کل شی ء قدیر(574)؛ آیا آنها غیر از خدا ولی خود برگزیدند؟! در حالی که ولی فقط خداوند است و اوست که مردگان را زنده می کند و اوست که بر هر چیزی تواناست .
ونیز در جای دیگر می فرماید: و ما لکم من دون الله من ولی و لا نصیر(575)؛ و برای شما به جز خدا ولی و یاری کننده ای نیست.
از جمع بین این آیات و آیات دیگر استفاده می شود که ولایت در اصل برای خداوند متعال است و دیگران به جهت قرب به خدا و به اذن او از این مقام بهره مند می شوند.
لذا در سوره مائده می خوانیم: انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلوة و یوتون الزکوة و هم راکعون(576)؛ سرپرست و ولی شما تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده اند، همان ها که نماز را بر پا می دارند و در حال رکوع زکات می دهند.
و نیز در سوره تحریم می خوانیم: و ان تظاهرا علیه فان الله هو مولاه و جبریل و صالح المومنین و الملائکة بعد ذلک ظهیر(577)؛ و اگر بر ضد او [پیامبر صلی الله علیه و آله دست به دست هم دهید [کاری از پیش نخواهید برد] زیرا خداوند ولی اوست و همچنین جبرئیل و مومنان صالح و فرشتگان بعد از آنان پشتیبان اویند.