فهرست کتاب


موعود شناسی و پاسخ به شبهات

علی اصغر رضوانی‏

97 : تألیف در قضیه مهدویت از چه زمانی بوده است؟

با مراجعه به کتب تراجم و رجال پی می بریم که تألیف درباره مهدویت حرکتی بنیادین بوده که نه تنها قبل از ولادت حضرت مهدی علیه السلام در بین شیعه رواج داشته، بلکه حرکتی مقدس نزد شیعه و سنی بعد از وفات رسول خدا صلی الله علیه و آله بوده است و این به نوبه خود دلیل بر آن است که اصل قضیه از مسلمات مسائل اسلامی است که مورد اتفاق بین مسلمین قرار گرفته است، و از مسائلی نبوده است که بعد از عصر حیرت پدید آمده باشد که جامعه شیعی بعد از شهادت امام حسن عسکری علیه السلام به آن مبتلا شده باشد.
به طور جزم می توان گفت که شروع حرکت تألیف در قضیه مهدویت به ظهور حرکت تدوین حدیث در تاریخ اسلامی یعنی اوایل قرن دوم هجری باز می گردد؛ زیرا از کتب رجال استفاده می شود که شروع تألیف در این زمینه در جامعه شیعی در عصر امام صادق علیه السلام بوده است.
شیخ طوسی در کتاب الفهرست نقل می کند که علی بن یقطین بن موسی بغدادی اسدی کوفی الاصل، کتابی در ملاحم تألیف نموه است.

98 : تألیفات درباره مهدویت با چه روش هایی بوده است؟

در موضوع مهدویت به روش های گوناگون و متنوعی علمای فریقین دست به تألیف و تصنیف زده اند از قبیل:
1- روش روایی
زیرا جزئیات قضیه مهدویت از مصادیق بارز ایمان به غیب به حساب می آید این روش به نوبه خود از خصوصیاتی برخوردار است: برخی تنها احادیثی را درباره مهدویت نقل کرده اند که تفسیر آیات قرآن به حساب می آمده و روایات تفسیری بوده اند. برخی نیز عموم احادیث مهدویت را در کتاب خود جمع آوری کرده اند. روش دوم نزد شیعه و اهل سنت هر کدام به نوبه خود به شیوه ای خاص تدوین شده است.
زد علمای شیعه امامیه تألیف موضوعی درباره مهدویت سه گونه بوده است:
الف: استناد به احادیثی که از طرق شیعه نقل شده است. همانند کتاب کفایة المهتدی فی معرفة المهدی علیه السلام و بحارالانوار.
ب: تقویت و تأیید روایات شیعه به روایاتی که از طرق اهل سنت نقل شده است. همانند تألیف علی بن عیسی اربلی در کشف الغمه و سید بن طاووس در الطرائف و شیخ حر عاملی در اثبات الهداة.
ج: استناد به روایات اهل سنت برای قبولاندن موضوع مهدویت به آنان بدون توجه به روایات شیعی همانند کتاب المهدی از سید صدر الدین صدر، و کتاب المهدی الموعود المنتظر از نجم الدین عسکری.
اهل سنت نیز در این زمینه روش های مختلف حدیثی داشته اند از قبیل:
الف: اکتفا به احادیث از طرق خود همانند کتاب اخبار المهدی از عباد بن یعقوب رواجنی (م 250 ه) و کتاب جمع الاحادیث الوارده فی المهدی از حافظ ابی بکر بن ابی خیثمه احمد بن زهیر نسائی (م 279 ه)
ب: نقل از مصادر شیعه و اهل بیت علیهم السلام همانند کتاب الملاحم از نعیم بن حماد (م 228 ه) و کتاب عقد الدرر فی اخبار المنتظر از یوسف بن یحیی شافعی و کتاب البرهان فی علامات مهدی آخرالزمان از متقی هندی.
ج:
اثبات عقیده امامیه در مسأله مهدویت با استناد به روایات اهل بیت علیهم السلام، همانند کتاب ینابیع المودة از قندوزی، و کتاب فرائد السمطین از جوینی شافعی.
2- روش برهانی و کلامی
در این روش مولف در صدد عرضه کردن مباحث مهدویت به صورت استدلالی و برهانی است. این روش در صدد تثبیت ایمان به مهدویت و دفع شبهات در این موضوع است. کتاب های متعددی که شیخ مفید در این زمینه تألیف کرده همگی از این قبیل است. و نیز کتاب المقنع فی الغیبة از سید مرتضی و بحث حول المهدی از شهید سید محمد باقر صدر را می توان از این قبیل به حساب آورد.
3- روش مقارنی
از جمله تالیفاتی که در مورد موضوع مهدویت شاهد آن بوده و هستیم روش بحث مقارنی بین عقیده شیعه امامی و دیگر طوایف مسلمین است. این گونه بحث را در لابلای کتاب های شیخ مفید و سید مرتضی و شیخ طوسی رحمة الله علیه به خوبی مشاهده می کنیم. و از جمله کتاب های مستقل در این زمینه کتاب بیان الاشکال فیما حکی من امر المهدی من الاقوال از ابو عبدالله حمیدان بن یحیی قاسمی حسنی از علمای قرن هفتم است. و نیز از کتاب مع المهدی المنتظر فی دراسة منهجیة مقارنة بین الفکر الشیعی و السنی از شیخ مهدی فتلاوی و کتاب المهدی الموعود المنتظر عند علماء اهل السنة و الامامیة از نجم الدین عسکری می توان نام برد.
4- روش تحلیلی تاریخی
در این روش مولفان در صدد ترسیم قضیه مهدویت از ابعاد گوناگون تاریخی آن می باشند که می توان از بارزترین این نوع تألیف به کتابهای شهید سید محمد صدر، تاریخ الغیبة الصغری، تاریخ الغیبة الکبری و تاریخ ما بعد الظهور اشاره کرد.
5- روش مقارنی بین ادیان
برخی دیگر در صدد عرضه موضوع مهدویت در سطحی وسیع تر بر آمده و این موضوع مهم را در محدوده ادیان الهی دینی و شبه دینی مورد بحث و بررسی قرار داده اند که از آن جمله می توان به کتاب بشارات العهدین از دکتر صادقی، و کتاب المسیح الدجال از سعید ایوب اشاره کرد.
6- روش تحلیل فلسفه تاریخ
برخی دیگر از مولفان مهدویت در این زمینه از زاویه فلسفه تاریخ و یا به تعبیر دیگر از دیدگاه تکامل تاریخ به موضوع مهدویت نگریسته اند که از آن جمله به کتاب قیام و انقلاب مهدی از دیدگاه فلسفه تاریخ اثر شهید مطهری رحمة الله علیه می توان اشاره کرد.

99 : آیا پدید آمدن مدعیان مهدویت بر حتمی بودن ظهور مهدی علیه السلام دلالت دارد؟

عقیده مهدویت به حدی در جامعه اسلامی رسوخ کرده بود که حتی برخی افراد از این عقیده مسلم سوء استفاده کرده و ادعای مهدویت نمودند ولی خوشبختانه با گذشت زمان مفتضح شدند.
احمد امین مصری در کتاب المهدیة فی الاسلام در صدد برآمده که مدعیان مهدویت را از عوامل و اسباب طعن بر عقیده مهدویت و اصالت آن به حساب آورد، ولی صحیح عکس آن است؛ زیرا ادعای مهدویت در طول تاریخ از افراد، دلیل بر حقانیَّت اصل این عقیده و رسوخ آن در میان جامعه است.
اگر این نظریه صحیح باشد که ادعا سبب بطلان یک حقیقت است باید نبوت انبیا را نیز انکار کنیم زیرا در طول تاریخ انبیا افرادی پیدا شدند که به دروغ ادعای نبوت کردند.