فهرست کتاب


چهل حدیث

امام خمینی (ره)

الحدیث الحادی عشر

حدیث یازدهم

بالسند المتصل الی محمد بن یعقوب، عن محمد بن یحیی، عن أحمد بن محمد، عن ابن محجوب، عن علی بن رئاب، عن زرارة، قال: سألت أبا عبدالله، علیه السلام، عن قول الله عزوجل: فطرت الله التی الناس علیها. قال: فطرهم جمیعاً علی التوحید.(306)
ترجمه:
زراره گوید پرسش کردم از حضرت صادق، علیه السلام، از فرموده خدای تعالی: فطرة الله التی فطر الناس علیها. فرمود: خلق کرد ایشان را همگی بر توحید.
شرح اهل لغت و تفسیر گویند فطرت به معنای خلقت است. در صحاح است: الفطرة، بالکسر، الخلقة. و تواند بود که این فطرت مأخوذ باشد از فطر به معنای شق و پاره نمودن، زیرا که خلقت گویی پاره نمودن پرده عدم و حجاب غیب است. و به همین معنی نیز افطار صائم است: گویی پاره نموده هیئت اتصالیه امساک را. در هر حال، بحث از لغت خارج از مقصود ماست. بالجمله، حدیث شریف اشاره است به آیه شریفه در سوره روم: فأقم وجهک للدین حنیفاً فطرت الله التی فطر الناس علیها لا تبدیل لخلق الله ذلک الدین القیم ولکن أکثر الناس لا یعلمون.(307) ما انشاءالله اشاره اجمالیه به این فطرت، و کیفیت آن، و چگونگی بودن مردم بر فطرت توحید، در ضمن فصول و مقاماتی چند می نماییم.

فصل، در معنی فطرت است

بدان که مقصود از فطرت الله، که خدای تعالی مردم را بر آن مفطور فرمود، حالت و هیئتی است که خلق را بر آن قرار داده، که از لوازم وجود آنها و از چیزهایی است که در اصل خلقت خمیره آنها بر آن مخمر شده است. و فطرتهای الهی، چنانچه پس از این معلوم شود، از الطافی است که خدای تعالی به آن اختصاص داده بنی الانسان را از بین جمیع مخلوقات، و دیگر موجودات یا اصلاً دارای این گونه فطرتهایی که ذکر می شود نیستند، یا ناقص اند و حظ کمی از آن دارند.
و باید دانست که گرچه در این حدیث شریف و بعضی از احادیث دیگر(308) فطرت را تفسیر به توحید فرمودند، ولی این از قبیل بیان مصداق است، یا تفسیر به اشرف اجزاء شی ء است، چنانچه نوعاً تفاسیر وارده از اهل عصمت، سلام الله علیهم، از این قبیل است، و در هر وقت به مناسبت مقامی مصداقی مثلاً ذکر شده و جاهل گمان تعارض کند. و دلیل بر آنکه در این مورد چنین است، آن است که در آیه شریفه دین را عبارت از فطرت الله دانسته، و دین شامل توحید و دیگر معارف شود. و در صحیحه عبدالله بن سنان(309) تفسیر به اسلام شده.،و در حسنه زراره(310) تفسیر به معرفت شده. و در حدیث معروف کل مولود یولد علی الفطرة. در مقابل تهود و تنصر و تمجس ذکر شده.(311) و نیز حضرت ابی جعفر، علیه السلام، حدیث فطرت را در همین حسنه زراره به معرفت تفسیر فرموده است. پس، از این جمله معلوم شد که فطرت اختصاص به توحید ندارد، بلکه جمیع معارف حقه از اموری است که حق، تعالی شأنه، مفطور فرموده بندگان را بر آن.